Yazan
Editör · Sözleri.co
- 1992 İstanbul doğumlu
- Radyo ve Televizyon mezunu
- Tam zamanlı editör
Hilal Can, 1992 yılında İstanbul’da doğdu. Radyo ve televizyon eğitimi aldı. Sözleri.co’da tam zamanlı editör olarak şarkı sözü sayfalarını, şiir ve kitap alıntılarını ve kültür yazılarını hazırlar. Edebiyat, şiir, sanat, felsefe, psikoloji ve bilim alanlarına ilgi duyar.
- Edebiyat
- Şiir
- Sanat
- Felsefe
- Psikoloji
- Bilim
Son güncelleme: 2 Kasım 2026
“İkimiz birden sevinebiliriz göğe bakalım” dizesini bir otobüs durağında, bir düğün davetiyesinde ya da bir dizi sahnesinde mutlaka duymuşsunuzdur. Turgut Uyar şiirleri, İkinci Yeni’nin en geniş nefesli sesini taşır: hece ölçüsüyle yazılmış ilk vatan şiirlerinden kent yalnızlığına, divan kalıplarıyla kurulmuş gazellerden “sevgim acıyor” diye biten mutsuzluk şiirlerine kadar. Bu yazıda şairin sekiz kitabından seçtiğimiz 10 şiiri, her birinden kısa birkaç dize, kitap ve yıl bilgisiyle bir araya getirdik.
Dizeleri şairin bütün şiirlerini toplayan Büyük Saat ile en az bir başka kaynakla karşılaştırdık. Kutulardaki Kopyala düğmesi dizeleri şair ve şiir adıyla birlikte kopyalar.
Turgut Uyar kimdir?
Turgut Uyar, Edip Cansever ve Cemal Süreya ile birlikte İkinci Yeni’nin öncü şairleri arasında sayılır. İlk iki kitabında hece ölçüsüyle toplumsal konuları işledi; 1959’daki Dünyanın En Güzel Arabistanı ile bireyin iç dünyasına, kent yalnızlığına ve dilin yeni imkânlarına yöneldi. 1969’da öykücü Tomris Uyar’la evlendi; ikili Lucretius’un Evrenin Yapısı’nı birlikte Türkçeye çevirdi. Şiir üzerine yazılarını da Bir Şiirden adlı kitapta topladı.
Turgut Uyar şiirleri bir bakışta
İçindekiler
1. Arz-ı Hal
Eğer bilmiyorsan işte, haberin olsun.
Ekmek derdi, aşk derdi unutturdu seni.
Turgut Uyar, “Arz-ı Hal”
Kitap: Arz-ı Hal (1949) · Yayınevi: Kaynak Yayınları
Hikâyesi: Turgut Uyar’ın adını ilk duyuran şiirdir. 1948’de Kaynak dergisinin açtığı şiir yarışmasına bu şiirle katılan genç şair ikinci oldu; ertesi yıl çıkan ilk kitabına da aynı adı verdi.
“Arz-ı hal” eski dilde dilekçe demek. Şiir de tam olarak bunu yapar: oruç tutamayan, tek bildiği dua “Kulhuvallahi” olan ama “çekmediğim kalmadı sevdalardan” diyen bir kulun Tanrı’ya yazdığı samimi bir dilekçe. Hece ölçüsüyle yazılmış bu erken şiirde, Uyar’ın ileride büyüyecek olan sıradan insana şefkati şimdiden görünür.
2. Türkiyem
Ta Kars’a kadar Edirne’den.
Toprağını, taşını, dağlarını
Fırsat buldukça övmüşüm.
Turgut Uyar, “Türkiyem”
Kitap: Türkiyem (1952) · Yayınevi: Varlık Yayınları · Önsöz: Nurullah Ataç
Hikâyesi: İkinci kitaba adını veren bu şiir, bir haritayı dize dize gezer: Zonguldak’taki 63 numaradan Akdeniz sahillerine, Kırkpınar’dan Erzurum’daki kırtlama çaya kadar. Kitabın önsözünü dönemin etkili eleştirmeni Nurullah Ataç yazmıştı.
Şiirin gücü büyük sözlerden değil, gündelik ayrıntılardan gelir: belde bir Sürmene bıçağı, Adana’da çiğ köfte, dilde bir Dadaloğlu koçaklaması. Uyar sonradan çok farklı bir şiire yönelse de “Türkiyem”, vatan sevgisini yalın ve sıcak bir dille anlatan şiirler arasında hâlâ en çok okunanlardan biridir.
3. Geyikli Gece
Üç ev görsek bir şehir sanıyorduk
Üç güvercin görsek Meksika geliyordu aklımıza
Turgut Uyar, “Geyikli Gece”
Kitap: Dünyanın En Güzel Arabistanı (1959) · Yayınevi: Açık Oturum Yayınları · Sırası: Kitabın açılış şiiri
Hikâyesi: Dünyanın En Güzel Arabistanı, “Geyikli Gece” ile açılır ve bu şiir Uyar’ın İkinci Yeni’ye geçişinin kapısı sayılır. “Her şey naylondandı” diye anlatılan, insanların “beş on bin birden” öldüğü bir modern dünyada geyikli gece, yeşil ve yabani ormanlarda bekleyen bir sığınaktır.
Şiir korkuyla başlar ama alıntıladığımız dizelerde birden genç ve umutlu bir “biz” çıkar ortaya: üç evi şehir, üç güvercini Meksika sanan yoksul ama hayalperest insanlar. Uyar’ın kent yalnızlığına karşı kurduğu bu masalsı imge, Türk şiirinin en çok anılan imgelerinden biri oldu.
4. Tel Cambazının Tel Üstündeki Durumunu Anlatır Şiirdir
Morunuz mor inandım
Tanrınız büyük âmenna
Şiiriniz adamakıllı şiir
Turgut Uyar, “Tel Cambazının Tel Üstündeki Durumunu Anlatır Şiirdir”
Kitap: Dünyanın En Güzel Arabistanı (1959) · Nakarat: “Benim dengemi bozmayınız”
Hikâyesi: Pek çok okur bu şiiri “Denge” adıyla tanır; oysa kitaptaki adı uzun ve neredeyse bir sahne yönergesi gibidir. Şiirin konuşanı bir tel cambazıdır: aşağıdaki kalabalığın renklerine, tanrılarına, şiirlerine itiraz etmeden “inandım” der, ama her kıtayı aynı ricayla bitirir: “Benim dengemi bozmayınız.”
Kalabalığın dayatmalarına kavga etmeden, gülümseyerek direnen bu ses, İkinci Yeni şairlerinin dönemin eleştirmenleri karşısındaki tavrının da bir özeti gibi okunabilir. Kısa, ritmik ve ezberlenmesi kolay olduğu için en çok paylaşılan Turgut Uyar şiirlerinden biridir.
5. Göğe Bakma Durağı
Şu kaçamak ışıklardan şu şeker kamışlarından
Bebe dişlerinden güneşlerden yaban otlarından
Turgut Uyar, “Göğe Bakma Durağı”
Kitap: Dünyanın En Güzel Arabistanı (1959) · Uzunluk: Üç bölüm, her biri “göğe bakalım” ile biten
Hikâyesi: Turgut Uyar denince akla gelen ilk şiirdir. Bir otobüs durağında, herkes uyurken uyumayan iki sevgilinin şiiri: “Herkes uyusun bir seni uyutmam bir de ben uyumam.” Eleştirmenler bu şiiri Uyar’ın modern sesinin ve yeni imge anlayışının dönüm noktası olarak gösterir.
Şiir zamanla kendi başına bir hayat kazandı: Yapı Kredi Yayınları şairin seçme şiirlerini bu adla yayımladı, 2020’de Masumlar Apartmanı dizisinde Metin Coşkun’un okumasıyla yeni bir kuşağa ulaştı. Durağı, otobüsü ve gökyüzüyle sıradan bir akşamı aşka çeviren bu şiir, Türkçenin en sevilen aşk şiirleri arasında yerini koruyor.
6. Terziler Geldiler
daha çok koyu renklere ve daha çok ilişkilere
Bir kenti korkutan ve utandıran şeylerle.
Turgut Uyar, “Terziler Geldiler”
Kitap: Tütünler Islak (1962) · Yayınevi: Dost Yayınları · Ödül: Kitap 1963 Yeditepe Şiir Armağanı’nı kazandı
Hikâyesi: Tütünler Islak’ın en gizemli şiirlerinden biridir. Bölümleri tekrar tekrar “Terziler geldiler” diye açılan şiirde terziler bir kente girer; kumaşlar bulunur, kesilip biçilir, caddeler boşalır, herkes yol verir.
Terzilerin kim olduğu hiçbir zaman açıkça söylenmez; bu belirsizlik şiiri hem bir yas töreni hem de kenti biçimlendiren görünmez bir güç olarak okumaya açık bırakır. Uzun, nesre yakın dizeleriyle Uyar’ın İkinci Yeni dönemindeki cesur biçim denemelerini en iyi gösteren şiirlerden biridir.
7. Bir İntihar Akşamı Üstüne Söylenti
herkesin yüzünün bir anıya karıştığı
yoğun bir akşam
Turgut Uyar, “Bir İntihar Akşamı Üstüne Söylenti”
Kitap: Her Pazartesi (1968) · Yayınevi: Gerçek Yayınevi · Biçim: “kısacık bir akşam” nakaratlı kıtalar
Hikâyesi: Şiir bir intiharın kendisinden çok, o akşam bütün kıyıları dolaşan söylentiyi anlatır. Hastanelerde “bir memur gibi” karşılanan anlatıcı, postanelerde damgalanan mektuplar, söylenen şarkılar ve bir kadının kapısını çalan adam arasında akşamın yoğunluğunu kaydeder.
Her kıtanın “kısacık” ve “yoğun” sözcükleri arasında gidip gelmesi, kısa sürede çok şey yaşanan bir akşamın duygusunu ritimle verir. Her Pazartesi, Yapı Kredi Yayınları’nın 2024’teki ayrı basımında kitabın alt başlığı olan “62-67 Notları” ile yeniden okura ulaştı.
8. Çokluk Senindir
özenle ne yapıyorsam bilirsin artık senindir
Turgut Uyar, “Çokluk Senindir”
Kitap: Divan (1970) · Yayınevi: Bilgi Yayınevi · Biçim: Gazel düzeninde, “senindir” redifli beyitler
Hikâyesi: Divan, Turgut Uyar’ın çağdaş bir içeriği divan şiirinin kalıplarıyla yeniden söylediği, Türk şiirinde eşi az bulunan bir kitaptır. “Çokluk Senindir” de klasik bir gazel gibi beyitlerden kurulur ve her beyit aynı sözcükle, “senindir” ile biter.
Uyar gelenekteki sevgiliye adanmışlığı gündelik bir sahneye taşır: özenle soyulan bir elma, suya giden bir adamın eğri omzu. Böylece şiir, divan şiirinin büyük sözlerini bir mutfak masasının sıcaklığıyla buluşturur.
9. Açlık Çoğunluktadır
seçimleri özellikle bırak
çünkü açlık çoğunluktadır
Turgut Uyar, “Açlık Çoğunluktadır”
Kitap: Toplandılar (1974) · Yayınevi: Cem Yayınevi
Hikâyesi: Toplandılar, Uyar’ın Her Pazartesi ile başlayan toplumsal şiirine geri döndüğü kitaptır. “Açlık Çoğunluktadır” bu dönüşün en keskin örneklerinden biridir: şair önce gülü, çiğdemi, sardunyayı, hatta acıyı ve ölümleri “bırak” der.
Ardından gelen sert dize, şiirin bütün yükünü taşır: çiçeklerden ve süslü sözlerden önce konuşulması gereken bir gerçek vardır. Yine de şiir slogan olmaktan kurtulur, çünkü Uyar baharların, gençliğin ve aşkın hakkını da şiirin içinde saklı tutar.
10. Acıyor
Dikey ve yatay mutsuzluktan
Mükemmel mutsuzluğundan insansoyunun
sevgim acıyor
Turgut Uyar, “Acıyor”
Kitap: Kayayı Delen İncir (1982) · Yayınevi: Karacan Yayınları · Ödül: Kitap Behçet Necatigil Şiir Ödülü’nü aldı
Hikâyesi: Uyar’ın son dönem şiirlerinin en bilinenlerinden ve en çok alıntılananlarından biridir. “Dikey ve yatay mutsuzluk” ifadesi, mutsuzluğu bir koordinat sistemi gibi her yöne yayılan bir durum olarak tarif eder.
Şiir boyunca tekrar eden “sevgim acıyor” nakaratı, kasaba meyhanelerinden işhanlarının tarihçesine, sonbahar hüznünden kara kışa kadar her şeye dokunur ve arada en yalın sorusunu sorar: “Kimi sevsem / Kim beni sevse.” Uyar’ın ölümünden üç yıl önce çıkan Kayayı Delen İncir, şairin olgunluk döneminin özeti sayılır.
Turgut Uyar şiirlerinden paylaşmalık kısa dizeler
Bir mesaj, bir not ya da bir paylaşım için kısa ve akılda kalan dizeler arıyorsanız aşağıdakileri tek tıkla kopyalayabilirsiniz.
Turgut Uyar, “Göğe Bakma Durağı”
Turgut Uyar, “Göğe Bakma Durağı”
Turgut Uyar, “Tel Cambazının Tel Üstündeki Durumunu Anlatır Şiirdir”
Turgut Uyar, “Geyikli Gece”
Kim beni sevse
Turgut Uyar, “Acıyor”
Ta Kars’a kadar Edirne’den.
Turgut Uyar, “Türkiyem”
Başka şairlerin dizeleri için Cemal Süreya şiirleri, Can Yücel şiirleri, Nazım Hikmet şiirleri, Orhan Veli şiirleri, Attilâ İlhan şiirleri, Ahmed Arif şiirleri ve Özdemir Asaf şiirleri yazılarımıza göz atabilirsiniz. Kısa ve etkili dizeler için kısa şiir alıntıları ve şiir alıntıları derlemelerimiz, mevsimin ruhuna uygun bir seçki için sonbahar şiirleri yazımız da sizi bekliyor.
Mini test: Turgut Uyar şiirlerini ne kadar tanıyorsunuz?
Turgut Uyar’ın ilk şiir kitabı hangisidir?
Cevap: Arz-ı Hal. Kitap 1949’da Kaynak Yayınları’ndan çıktı; adını, şairin 1948’de bir yarışmada ikincilik kazandığı şiirden alır.
“İkimiz birden sevinebiliriz göğe bakalım” dizesi hangi şiirdendir?
Cevap: “Göğe Bakma Durağı” şiirinden. Şiir 1959’da çıkan Dünyanın En Güzel Arabistanı’nda yer alır.
Turgut Uyar’ın divan şiiri kalıplarını kullandığı kitap hangisidir?
Cevap: Divan (1970). “Çokluk Senindir” bu kitaptaki gazel düzenli şiirlerden biridir.
“Sevgim acıyor” nakaratı hangi şiire aittir?
Cevap: “Acıyor” şiirine. Şiir 1982’de yayımlanan Kayayı Delen İncir’de yer alır.
Sık sorulan sorular
Turgut Uyar’ın en ünlü şiirleri hangileri?
En çok okunan Turgut Uyar şiirleri arasında Göğe Bakma Durağı, Geyikli Gece, Acıyor, Tel Cambazının Tel Üstündeki Durumunu Anlatır Şiirdir (Denge), Türkiyem, Arz-ı Hal, Terziler Geldiler, Bir İntihar Akşamı Üstüne Söylenti, Çokluk Senindir ve Açlık Çoğunluktadır sayılabilir.
Turgut Uyar’ın şiir kitapları hangileri?
Turgut Uyar’ın şiir kitapları Arz-ı Hal (1949), Türkiyem (1952), Dünyanın En Güzel Arabistanı (1959), Tütünler Islak (1962), Her Pazartesi (1968), Divan (1970), Toplandılar (1974) ve Kayayı Delen İncir’dir (1982). Bütün şiirleri Büyük Saat adlı kitapta toplanmıştır.
Göğe Bakma Durağı hangi kitapta?
Göğe Bakma Durağı, Turgut Uyar’ın 1959’da yayımlanan üçüncü şiir kitabı Dünyanın En Güzel Arabistanı’nda yer alır. Şiir bugün bütün şiirlerini toplayan Büyük Saat’te de okunabilir.
Turgut Uyar hangi akıma mensuptur?
Turgut Uyar, 1950’lerde ortaya çıkan İkinci Yeni şiir hareketinin Edip Cansever ve Cemal Süreya ile birlikte öncü şairlerindendir. İlk iki kitabını ise hece ölçüsüyle yazmıştır.
Turgut Uyar ne zaman öldü?
Turgut Uyar 22 Ağustos 1985’te İstanbul’da öldü. 4 Ağustos 1927’de Ankara’da doğmuştu.
Şiirlerin tamamını şairin kitaplarında, özellikle bütün şiirlerini bir araya getiren Büyük Saat’te okuyabilirsiniz.
Kaynaklar
Bilgileri şu kaynaklarla karşılaştırdık: