Yazan
Editör · Sözleri.co
- 1992 İstanbul doğumlu
- Radyo ve Televizyon mezunu
- Tam zamanlı editör
Hilal Can, 1992 yılında İstanbul’da doğdu. Radyo ve televizyon eğitimi aldı. Sözleri.co’da tam zamanlı editör olarak şarkı sözü sayfalarını, şiir ve kitap alıntılarını ve kültür yazılarını hazırlar. Edebiyat, şiir, sanat, felsefe, psikoloji ve bilim alanlarına ilgi duyar.
- Edebiyat
- Şiir
- Sanat
- Felsefe
- Psikoloji
- Bilim
Son güncelleme: 29 Ekim 2026
“Yoksuluz gecelerimiz çok kısa / Dörtnala sevişmek lazım” dizesini bir kez duyan bir daha unutmaz. Cemal Süreya şiirleri, aşkı bu kadar cesur, bu kadar sıcak ve bu kadar Türkçe söyleyebilen pek az sesten biridir. İkinci Yeni’nin bu büyük şairi, kelimeyi zorlayan imgeleriyle de, gündelik konuşmayı şiire çeviren yalınlığıyla da okurun hafızasına yerleşti. Bu yazıda onun en sevilen 12 şiirini, her birinden kısa birkaç dize, kitap bilgisi ve hikâyesiyle bir araya getirdik.
Şiirlerin tamamını şairin kitaplarında, özellikle bütün şiirlerini bir araya getiren Sevda Sözleri’nde okuyabilirsiniz. Dizeleri ve şiirlerle ilgili bilgileri en az iki kaynakla karşılaştırdık. Kutulardaki Kopyala düğmesi dizeleri şair ve şiir adıyla birlikte kopyalar.
Cemal Süreya kimdir?
Cemal Süreya, 1950’lerde Edip Cansever, Turgut Uyar, İlhan Berk ve Ece Ayhan gibi şairlerle birlikte anılan İkinci Yeni hareketinin en lirik sesidir. Aşkı, kadını ve bedeni şiirin merkezine koydu; ama şiirlerinde Anadolu’nun yoksulluğu, sürgün ve ölüm de hep oradaydı. Şiirin yanında deneme, günlük ve mektup türlerinde de yazdı; Şapkam Dolu Çiçekle, Günübirlikler, Onüç Günün Mektupları ve 99 Yüz bunlardan birkaçıdır. Tomris Uyar’la birlikte Küçük Prens’i de Türkçeye çevirdi.
Cemal Süreya şiirleri bir bakışta
İçindekiler
1. Üvercinka
Her telinin içinde ayrı bir kalp çarpıyor
Bütün kara parçaları için
Afrika dahil
Cemal Süreya, “Üvercinka”
Kitap: Üvercinka (1958) · Yayınevi: Yeditepe Yayınları
Hikâyesi: Şairin ilk kitabına adını veren şiirdir. “Üvercinka”, Cemal Süreya’nın Eskişehir Vergi Dairesi’nde stajyerken tanıdığı bir kadın için kullandığı addır. Şair bu kelimeyi Asım Bezirci’ye “güvercinle karışık bir ad” diye anlatmış, kelimeyi zorlayan şiirini de bu adla özetlediğini söylemiştir.
Lâleli’den dünyaya doğru giden bir tramvayda başlayan şiir, her kıtanın sonunda tekrar eden “Afrika dahil” nakaratıyla aşkı bütün yeryüzüne yayar. Kitap 1959’da Yeditepe Şiir Armağanı’nı kazandı; Cemal Süreya şiirleri denince akla gelen ilk ad hâlâ budur.
2. San
Yüzümün yanmasından anlıyorum
Yoksuluz gecelerimiz çok kısa
Dörtnala sevişmek lazım.
Cemal Süreya, “San”
Kitap: Üvercinka (1958) · Tarih: 1957 · Uzunluk: İki dörtlük, sekiz dize
Hikâyesi: Yalnızca sekiz dizelik bu kısa şiir, Türkçede en çok alıntılanan aşk dizelerinden birini barındırır. Kırmızı bir kuştan kırmızı bir ata dönüşen soluk, sevgiliyi kucağına alan şairin heyecanını tek bir imgeyle anlatır.
İşin ilginç yanı, Cemal Süreya’nın kendi şiirine pek de sıcak bakmamasıdır: 1986’da Enver Ercan’la yaptığı bir söyleşide “San”ı Üvercinka’da artık tahammül edemediği şiirler arasında saymıştır. Okurlar ise şairle aynı fikirde olmadı; son iki dize kuşaktan kuşağa dolaşmaya devam ediyor.
3. Gül
Ben bazan istasyonu bulamayan bir adamım
Gülü alıyorum yüzüme sürüyorum
Cemal Süreya, “Gül”
Kitap: Üvercinka (1958) · Tarih: 1954 · Açılış dizesi: “Gülün tam ortasında ağlıyorum”
Hikâyesi: “Gül”, Üvercinka’da ikinci sırada yer alır; ama altındaki 1954 tarihi, kitabın en erken yazılmış şiirlerinden biri olduğunu gösterir. Şair, sevgilinin bembeyaz ellerinden korkacak kadar âşıktır ve kendini “istasyonu bulamayan bir adam” olarak tarif eder.
Şiir, sokağa düşmüş bir gülü yüzüne süren şairin “bir kan, bir kıyamet, bir çalgı” içinde kaybolmasıyla biter. Son dizedeki “zurnanın ucunda yepyeni bir çingene” imgesi, Cemal Süreya’nın halk müziğini modern şiire taşıyan sesinin erken bir örneğidir.
4. Sizin Hiç Babanız Öldü mü?
Benim bir kere öldü kör oldum
Yıkadılar aldılar götürdüler
Babamdan ummazdım bunu kör oldum
Cemal Süreya, “Sizin Hiç Babanız Öldü mü?”
Kitap: Üvercinka (1958) · Biçim: Okura sorularla seslenen, “kör oldum” tekrarlı şiir
Hikâyesi: Pek çok okur bu şiirin babasının ölümü üzerine yazıldığını düşünür. Oysa Cemal Süreya, şiiri babasının ölümünden dört yıl önce yayımladığını kendisi anlatmıştır. Şiirdeki hamam, sönen lamba ve yuvarlak gökyüzü, çocuk gözüyle görülen bir yasın sahneleridir.
Şair yıllar sonra bu şiiri de sevmediğini söyleyecek, onu Üvercinka’daki “çok kötü” şiirler arasında sayacaktı. Yine de “Siz hiç sabunluyken ağladınız mı?” diye biten bu yalın şiir, babasını kaybeden pek çok okurun en çok paylaştığı Cemal Süreya dizeleri arasında yer alır.
5. Nehirler Boyunca Kadınlar Gördüm
Hepsine yüzer kere rastladım en azdan
Umutsuz sevdalara tutulmak onlarda
Bozkıra doğru seyrele seyrele yaşamak onlarda
Cemal Süreya, “Nehirler Boyunca Kadınlar Gördüm”
Kitap: Üvercinka (1958) · Tarih: 1955 · Nehirler: Porsuk, Kızılırmak, Dicle
Hikâyesi: Şiir, Porsuk’tan Kızılırmak’a ve Dicle kıyılarına uzanan bir Anadolu yolculuğunda karşılaşılan kadınları anlatır. Şair onların umutsuz sevdalarını, kına kırmızısı ellerini ve “bıçakla kemik arasında” geçen hayatlarını büyük bir şefkatle resmeder.
Porsuk, şairin stajyer olarak çalıştığı Eskişehir’den geçen nehirdir; şiir de o yıllarda yazılmıştır. Cemal Süreya bu şiiri de sonradan beğenmediğini söylemiş olsa da şiir, Anadolu kadınını İkinci Yeni’nin imgeleriyle anlatan ilk örneklerden biri olarak okunmaya devam eder.
6. Göçebe
Sevecen bir Akdeniz çizgisini
Sol yanına ağzının
İliştiren çocuk özenle
Cemal Süreya, “Göçebe”
Kitap: Göçebe (1965, De Yayınevi) · Ödül: 1966 Türk Dil Kurumu Şiir Ödülü
Hikâyesi: İkinci kitabına adını veren bu uzun şiiri Cemal Süreya Paris’teyken yazdı. Şiir, Kargapazarı dağlarını dolanan “yaşlı ve öfkeli bir otobüste” geçer: Yan koltukta Amasya’dan Kars’a kaçan bir sayman yardımcısı, gazetede Marilyn Monroe’nun fotoğrafları ve uzakta gecenin yangınını izleyen eşkıyalar vardır.
Bütün bu yol manzarasının ortasında şair, gülerken ağzının kenarına “sevecen bir Akdeniz çizgisi” iliştiren sevgiliyi düşünür. Kerem ile Aslı’dan Şahmaran’a uzanan halk anlatıları da şiire karışır. Şair Göçebe’de kendini “daha bilinçli” bulduğunu söylemiştir.
7. Beni Öp Sonra Doğur Beni
beni öp, sonra doğur beni.
Cemal Süreya, “Beni Öp Sonra Doğur Beni”
İlk yayın: Papirüs, Haziran 1966 · Kitap: Beni Öp Sonra Doğur Beni (Ekim 1973, E Yayınları)
Hikâyesi: Cemal Süreya annesini çok küçük yaşta kaybetti. Bu şiirde o eksikliği sevdiği kadına taşır ve sevgiliyle anneyi tek bir dizede birleştirir: Hem öpülmek hem yeniden doğmak ister. Şiir ilk kez şairin çıkardığı Papirüs dergisinde yayımlandı.
Aynı adı taşıyan kitap 1973’te çıktı ve “Sevda Sözleri” adlı bir bölüm de içerir; şairin bütün şiirlerini toplayan kitabın adı da buradan gelir. Cemal Süreya, “Her kitabımda çok sevdiğim şiirler vardır. Ama en çoğu Beni Öp Sonra Doğur Beni’de.” demiştir. Anne temalı başka dizeler için özlem ile ilgili sözler derlememize de göz atabilirsiniz.
8. Fotoğraf
Güzel anılar gibi hüzünlü
Hüzünlü şarkılar gibi güzel
Cemal Süreya, “Fotoğraf”
Kitap: Uçurumda Açan (1984, Can Yayınları) · Bölüm: “Taşıran Damla”
Hikâyesi: Şiir, bir otobüs durağında bekleyen üç kişiyi bir fotoğraf karesi gibi anlatır: Elleri ceplerinde bir adam, çocuğun elini tutmuş bir kadın ve aralarında bir çocuk. Adam “hüzünlü şarkılar gibi hüzünlü”, kadın “güzel anılar gibi güzel”dir.
Son kıtada iki benzetme yer değiştirir ve çocuk, anne ile babanın duygularını birlikte taşıyan biri olur. Birkaç kelimeyle kurulan bu küçük ayna oyunu, Cemal Süreya şiirleri arasında en kolay ezberlenenlerden biridir.
9. Bu Bizimki
Sizin eve hırsız girer
Onunkine polis.
Cemal Süreya, “Bu Bizimki”
Kitap: Uçurumda Açan (1984, Can Yayınları) · Açılış dizesi: “Yıkıcı bir aşk bu,”
Hikâyesi: Şiir, aşkı “yıkıcı”, “bölücü”, “hain”, “yasadışı”, “soyguncu”, “kökü dışarda” ve “işgalci” diye sıralar. Bu kelimeler, şiirin yazıldığı yılların gazete manşetlerinde ve resmî dilde sık duyulan suçlamalardı.
Cemal Süreya onları alıp bir aşkın sıfatlarına dönüştürür; “Dante ile Beatrice’inkine fena öykünüyor” diyerek de işin içine mizah katar. Hem politik hem de bir o kadar romantik olan “Bu Bizimki”, şairin ironiyle sevdayı nasıl buluşturduğunu gösteren en güzel örneklerden biridir.
10. 8.10 Vapuru
Uykusuz Türkçe var
İşinden memnun değilsin
Bu kenti sevmiyorsun
Cemal Süreya, “8.10 Vapuru”
Kitap: Sıcak Nal (31 Mart 1988, Dönemli Yayıncılık) · Ödül: 1988 Behçet Necatigil Şiir Ödülü
Hikâyesi: Şiir, her kıtada tekrarlanan “Sesinde ne var biliyor musun” sorusuyla ilerler. Cevaplar küçük ve gündeliktir: bir bahçenin ortası, banyonun buzlu camı, eski öpüşler, okul şarkıları, ev dağınıklığı. Hepsi bir insanın sesinde saklı duran bir hayatı anlatır.
Başlıktaki saat, sabah işe giden bir vapuru hatırlatır; şiirdeki “Bu kenti sevmiyorsun” dizesi de büyük şehrin yorgunluğunu tek cümlede özetler. Sıcak Nal, ertesi gün çıkan Güz Bitigi ile birlikte 1988 Behçet Necatigil Şiir Ödülü’nü kazandı.
11. Küçük Anne
Keşke yalnız bunun için sevseydim seni.
Cemal Süreya, “Küçük Anne”
Kitap: Güz Bitigi (1 Nisan 1988, Dönemli Yayıncılık) · Bölüm: “20 Şiir”
Hikâyesi: “Küçük Anne”, Güz Bitigi’nin “20 Şiir” bölümünü kapatan şiirdir. Şair sevgiliye “küçük anne, kelepir kız” diye seslenir ve ondan binlerce görüntünün anlatamayacağı tek bir söz ister; Gence’li Nizami’ye yapılan gönderme de şiire klasik bir derinlik katar.
Cemal Süreya bu kitabı “birçok parçadan meydana gelmiş tek bir şiir” olarak tanımlamıştır. Kitabın adının Kâşgarlı Mahmud’un Dîvânü Lugâti’t-Türk’ündeki “Ay Bitigi”nden geldiği anlatılır. Şiirin son dizesi, şairin geç dönem aşk şiirlerinin en çok alıntılanan cümlesidir.
12. Üstü Kalsın
Fena değildir…
Üstü kalsın…
Cemal Süreya, “Üstü Kalsın”
İlk yayın: Yeni Yaprak, sayı 13, Ocak 1990 · Kitap: Sevda Sözleri, “Kalanlar” bölümü
Hikâyesi: Yalnızca yedi dizeden oluşan bu şiir, Tanrı’ya seslenen bir vedadır: “Ölüyorum tanrım / Bu da oldu işte.” Şair, “Her ölüm erken ölümdür” diyerek ölümün haksızlığını kabul eder, ama hayatın “fena olmadığını” da söyler ve hesabı bir lokantadaki gibi kapatır: “Üstü kalsın…”
Şiir, Cemal Süreya’nın öldüğü Ocak 1990’da Yeni Yaprak dergisinde yer aldı; hiçbir şiir kitabına girmediği için bütün şiirlerinin toplandığı Sevda Sözleri’nin “Kalanlar” bölümünde yer alır. Şairin seçme şiirlerinden oluşan bir kitaba da sonradan bu şiirin adı verildi.
Cemal Süreya şiirlerinden paylaşmalık kısa dizeler
Bir mesaj, bir not ya da bir paylaşım için kısa ve akılda kalan dizeler arıyorsanız aşağıdakileri tek tıkla kopyalayabilirsiniz.
Dörtnala sevişmek lazım.
Cemal Süreya, “San”
beni öp, sonra doğur beni.
Cemal Süreya, “Beni Öp Sonra Doğur Beni”
Cemal Süreya, “Küçük Anne”
Biliyorum tanrım.
Cemal Süreya, “Üstü Kalsın”
Cemal Süreya, “Gül”
Uykusuz Türkçe var
Cemal Süreya, “8.10 Vapuru”
Başka şairlerin dizeleri için Ahmet Erhan şiirleri, Ataol Behramoğlu şiirleri, Sabahattin Ali şiirleri, Arif Nihat Asya şiirleri, Hüseyin Nihal Atsız şiirleri ve Mehmet Akif Ersoy şiirleri yazılarımıza göz atabilirsiniz. Kısa ve etkili dizeler için kısa şiir alıntıları ve şiir alıntıları derlemelerimiz, Cemal Süreya’nın da yer aldığı temalı seçkiler için yağmur ile ilgili sözler ve sigara ile ilgili sözler yazılarımız da sizi bekliyor.
Mini test: Cemal Süreya şiirlerini ne kadar tanıyorsunuz?
Cemal Süreya’nın ilk şiir kitabı hangisidir?
Cevap: Üvercinka. Kitap 1958’de Yeditepe Yayınları’ndan çıktı ve ertesi yıl Yeditepe Şiir Armağanı’nı kazandı.
“Yoksuluz gecelerimiz çok kısa / Dörtnala sevişmek lazım” dizeleri hangi şiirdendir?
Cevap: “San” şiirinden. Şiir Üvercinka’da yer alır ve 1957 tarihlidir.
“Göçebe” şiiri nerede yazıldı?
Cevap: Paris’te. Şiir 1965’te aynı adlı kitapta yayımlandı; kitap 1966’da Türk Dil Kurumu Şiir Ödülü’nü aldı.
Cemal Süreya’nın çıkardığı edebiyat dergisinin adı nedir?
Cevap: Papirüs. Dergi en parlak dönemini Haziran 1966 ile 1970 arasında yaşadı.
“Keşke yalnız bunun için sevseydim seni” dizesi hangi şiirden?
Cevap: “Küçük Anne” şiirinden. Şiir 1988’de yayımlanan Güz Bitigi’nde yer alır.
Sık sorulan sorular
Cemal Süreya’nın en ünlü şiirleri hangileri?
En çok okunan Cemal Süreya şiirleri arasında Üvercinka, San, Gül, Sizin Hiç Babanız Öldü mü?, Nehirler Boyunca Kadınlar Gördüm, Göçebe, Beni Öp Sonra Doğur Beni, Fotoğraf, Bu Bizimki, 8.10 Vapuru, Küçük Anne ve Üstü Kalsın sayılabilir.
Cemal Süreya’nın şiir kitapları hangileri?
Cemal Süreya’nın şiir kitapları Üvercinka (1958), Göçebe (1965), Beni Öp Sonra Doğur Beni (1973), Uçurumda Açan (1984), Sıcak Nal (1988) ve Güz Bitigi’dir (1988). Bütün şiirleri Sevda Sözleri adlı kitapta toplanmıştır.
Üvercinka ne demek?
Üvercinka, Cemal Süreya’nın Eskişehir’de tanıdığı bir kadın için kullandığı addır. Şair bu kelimeyi “güvercinle karışık bir ad” olarak açıklamış ve ilk şiir kitabına da bu adı vermiştir.
Cemal Süreya hangi akıma mensuptur?
Cemal Süreya, 1950’lerde ortaya çıkan İkinci Yeni şiir hareketinin önde gelen şairlerindendir. Edip Cansever, Turgut Uyar, İlhan Berk ve Ece Ayhan gibi şairlerle birlikte anılır.
Cemal Süreya ne zaman öldü, mezarı nerede?
Cemal Süreya 9 Ocak 1990’da İstanbul’da öldü. Cenazesi 11 Ocak 1990’da kaldırıldı ve Beyoğlu’ndaki Kulaksız Mezarlığı’nda toprağa verildi.
Kaynaklar
Bilgileri şu kaynaklarla karşılaştırdık: