Emek İle İlgili Sözler: Hz. Ali’den Nâzım Hikmet’e 20 Söz ve Dize

Son güncelleme: 23 Ekim 2026

Türkçede emek, bir işin yapılması için harcanan beden ve kafa gücü demektir; Türk Dil Kurumu sözcüğü “alın teri” ile eş anlamlı sayar. Tarlada, atölyede, mutfakta ya da bir masanın başında harcanan bu güç, insanlık tarihinin en eski konularından biridir. Emek ile ilgili sözler bu yüzden çok farklı ağızlardan çıkar: Bir Yunan çiftçi şairi, bir halife, bir mutasavvıf, kör bir halk ozanı ve hapisteki bir şair aynı şeyi söyler: Ekmek de değer de emekten doğar.

Bu yazıda Kur’an ayetlerinden ve hadislerden Hz. Ali’ye, Hesiodos’tan Çehov’a, Âşık Veysel’den Nâzım Hikmet’e uzanan 20 emek sözünü ve dizeyi bir araya getirdik. Her sözün kime ait olduğunu ve hangi eserde geçtiğini özgün metinlerinden kontrol ettik; yabancı dillerdeki alıntıları kendimiz çevirdik. Konfüçyüs’e mal edilen ünlü bir sözün gerçek hikâyesini, kısa ve kopyalanabilir emek sözlerini ve alın terini anlatan iki şarkıyı da ekledik. Benzer derlemeler için umut ile ilgili sözler ve adaletle ilgili sözler yazılarımıza da göz atabilirsiniz.

İçindekiler

• 20 emek sözü bir bakışta
• Kur’an, hadis ve hikmet geleneğinde emek ile ilgili sözler
• Antik çağdan modern klasiklere emek sözleri
• Anadolu’dan ve Türkçeden emek ile ilgili sözler
• Alın terini anlatan Türkçe şarkılar
• Yanlış atfedilen emek sözleri
• Kısa ve kopyalanabilir emek sözleri
• Mini test
• Sık sorulan sorular

20 emek sözü bir bakışta

Söz	Kimden	Eser
“İnsan için ancak çalıştığı vardır.”	1. Kur’an-ı Kerim	Necm, 39
“Kimse elinin emeğinden daha hayırlı bir yemek yememiştir.”	2. Hadis	Buhârî
“İşçiye ücretini, teri kurumadan verin.”	3. Hadis	İbn Mâce
“Herkesin değeri, iyi yaptığı iş kadardır.”	4. Hz. Ali	Nehcü’l-Belâğa
“Çalışan, Allah’ın sevgilisidir.”	5. Mevlânâ	Mesnevî
“Kazanç, insan emeğinden doğan değerdir.”	6. İbn Haldun	Mukaddime
“Çalışmak ayıp değildir, ayıp olan tembelliktir.”	7. Hesiodos	İşler ve Günler
“Bitmeyen emek her şeyi yendi.”	8. Vergilius	Georgica
“Çalışmak bizi üç büyük kötülükten uzak tutar.”	9. Voltaire	Candide
“Ne mutlu işini bulana!”	10. Thomas Carlyle	Geçmiş ve Şimdi
“İnsan çalışmalı, alnının teriyle emek vermeli.”	11. Anton Çehov	Üç Kız Kardeş
“Çalışmak, görünür kılınmış sevgidir.”	12. Halil Cibran	Ermiş
“Dâhilik yüzde bir ilham, yüzde doksan dokuz terdir.”	13. Thomas Edison	Harper’s Monthly
“Bir çekirdek verdim dört bostan verdi”	14. Âşık Veysel	Kara Toprak
“Bu dünya ellerinizin üstünde duruyor.”	15. Nâzım Hikmet	Ellerinize ve Yalana Dair
“Türkiye’nin gerçek sahibi ve efendisi, gerçek üreticisi olan köylüdür.”	16. Atatürk	TBMM konuşması
“Emek olmadan yemek olmaz.”	17. Türk atasözü	Halk söyleyişi
“Damlaya damlaya göl olur.”	18. Türk atasözü	Halk söyleyişi
Tamirci Çırağı	19. Cem Karaca	Şarkı
Halil İbrahim Sofrası	20. Barış Manço	Şarkı

Kur’an, hadis ve hikmet geleneğinde emek ile ilgili sözler

İlk altı madde Kur’an’dan, hadis kitaplarından ve İslam düşüncesinin klasik eserlerinden geliyor. Bu gelenekten başka anlamlı cümleler için ağır, derin ve etkili dini sözler derlememize de bakabilirsiniz.

1. Kur’an-ı Kerim: “İnsan için ancak çalıştığı vardır.”

• “İnsan için ancak çalıştığı vardır. Ve çalışması da ileride görülecektir. Sonra ona karşılığı tastamam verilecektir.”
  Kur’an-ı Kerim, Necm Suresi 39–41

Kaynak: Necm Suresi (53), 39–41. ayetler · Meal: Diyanet İşleri Başkanlığı · Özgün söz: “وَأَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسَانِ إِلَّا مَا سَعٰى”

Emek denince Türkiye’de akla ilk gelen ayet budur. Ayette geçen “sa‘y” sözcüğü yalnızca çalışmayı değil, bir amaca yönelik bütün çabayı anlatır; Elmalılı Hamdi Yazır bu yüzden ayeti “Doğrusu insanın sa‘yinden başkası kendinin değil” diye çevirir. Ayetin devamı, harcanan emeğin boşa gitmeyeceğini ve karşılığının eksiksiz verileceğini vurgular.

2. Hadis: “Hiç kimse elinin emeğinden daha hayırlı bir yemek yememiştir.”

• “Hiç kimse elinin emeğinden daha hayırlı bir yemek asla yememiştir. Allah’ın peygamberi Dâvûd da kendi elinin emeğini yerdi.”
  Hz. Muhammed, Buhârî

Kaynak: Buhârî, Sahîh, Büyû‘ 15 (no. 2072) · Râvi: Mikdâm b. Ma‘dîkerib

Bu hadis, el emeğiyle kazanılan lokmayı en değerli rızık olarak gösterir. Örnek olarak bir kralın, Dâvûd peygamberin seçilmesi de anlamlıdır: İslam geleneğinde Dâvûd, hükümdar olduğu hâlde demircilik yapıp kendi kazancıyla geçinen biri olarak anlatılır. Yani el emeği yoksulun değil, herkesin onurudur.

3. Hadis: “İşçiye ücretini, teri kurumadan verin.”

• “İşçiye ücretini, teri kurumadan verin.”
  Hz. Muhammed, İbn Mâce

Kaynak: İbn Mâce, Sünen, Ruhûn 4 (no. 2443) · Râvi: Abdullah b. Ömer · Özgün söz: “أَعْطُوا الْأَجِيرَ أَجْرَهُ قَبْلَ أَنْ يَجِفَّ عَرَقُهُ”

Emeğin hakkını anlatan en kısa ve en çok bilinen söz budur. Hadis âlimleri bu rivayetin senedini tek başına zayıf bulur, ancak farklı yollardan gelen benzerleriyle güçlendiğini söyler. Aynı fikrin özü Buhârî’de de vardır: Orada Allah’ın, kıyamet günü hasım olacağı üç kişiden biri, işçiyi çalıştırıp ücretini vermeyen kimsedir (İcâre 10).

4. Hz. Ali: “Herkesin değeri, iyi yaptığı iş kadardır.”

• “Herkesin değeri, iyi yaptığı iş kadardır.”
  Hz. Ali, Nehcü’l-Belâğa

Kaynak: Nehcü’l-Belâğa, Hikmetler bölümü, 81. söz (derleyen: Şerîf er-Radî) · Özgün söz: “قِيمَةُ كُلِّ امْرِئٍ مَا يُحْسِنُهُ”

Arapçada yalnızca dört sözcükten oluşan bu cümle, kişinin değerini soyuna, servetine ya da makamına değil, ustalıkla yaptığı işe bağlar. Klasik Arap edebiyatının büyük yazarı Câhız, el-Beyân ve’t-Tebyîn’de bu sözü tek başına bir kitaba bedel sayar. Kısa ve kopyalanabilir emek sözleri arayanlar için listedeki en yoğun cümle budur.

5. Mevlânâ: “Çalışan, Allah’ın sevgilisidir.”

• “Peygamber, yüksek sesle ‘Tevekkülle beraber yine devenin ayağını bağla’ dedi. ‘Çalışan kimse Tanrı sevgilisidir’ işaretini dinle: tevekkülden dolayı esbaba teşebbüs hususunda tembel olma.”
  Mevlânâ, Mesnevî

Eser: Mesnevî, 1. cilt, 913–914. beyitler (Aslan ile av hayvanları hikâyesi) · Çeviri: Veled Çelebi İzbudak · Özgün söz: “رمز الکاسب حبیب الله شنو”

Mesnevî’nin birinci cildinde av hayvanları, her gün birini kurban vermek karşılığında aslandan “tevekkül edip” kendilerini rahat bırakmasını ister. Aslan ise bu beyitlerde çalışmanın da Peygamber’in yolu olduğunu söyler: “el-Kâsibu habîbullah”, yani kazanmak için çalışan Allah’ın sevgilisidir. Mevlânâ’ya göre tevekkül emeğin yerine geçmez, emekten sonra gelir.

6. İbn Haldun: “Kazanç, insan emeğinden doğan değerdir.”

• “Kazanç, insan emeğinden doğan değerdir.”
  İbn Haldun, Mukaddime

Eser: Mukaddime (1377), 5. bölüm, 1. fasıl: Rızık ve kazancın gerçek anlamı · Çeviri: Franz Rosenthal’ın İngilizcesinden

Tarih felsefesinin öncüsü sayılan İbn Haldun, geçim üzerine yazdığı bölüme bu cümleyle başlar. Ona göre zanaatla elde edilen kazancın değeri doğrudan emekten gelir; tarım ve madencilik gibi işlerde bile emeğin payı vardır, yalnızca bazen gizli kalır. Bölümün sonunda nüfusu ve emeği azalan şehirlerin kazancının da azaldığını, kazılmayan pınarların kuruduğunu söyler.

Antik çağdan modern klasiklere emek sözleri

Sonraki yedi madde antik Yunan ve Roma şiirinden, Aydınlanma çağının romanlarından, Rus tiyatrosundan ve bir mucidin dilinden geliyor. Aynı yazarlardan başka cümleler için dünya klasiklerinden kitap alıntıları derlememize de bakabilirsiniz.

7. Hesiodos: “Çalışmak ayıp değildir, ayıp olan tembelliktir.”

• “Çalışmak ayıp değildir, ayıp olan tembelliktir.”
  Hesiodos, İşler ve Günler

Eser: İşler ve Günler (MÖ 700 dolayları), 311. dize · Özgün söz: “ἔργον δ’ οὐδὲν ὄνειδος, ἀεργίη δέ τ’ ὄνειδος”

Hesiodos bu uzun şiiri, mirası yiyip bitiren tembel kardeşi Perses’e öğüt olarak yazar; tarlanın ne zaman sürüleceğini, hasadın ne zaman kaldırılacağını anlatırken çalışmayı bir ahlak meselesine dönüştürür. Birkaç dize önce de ölümsüz tanrıların erdemin önüne teri koyduğunu söyler (289. dize). Batı edebiyatında emeği öven ilk büyük şiir budur.

8. Vergilius: “Bitmeyen emek her şeyi yendi.”

• “Bitmeyen emek her şeyi yendi, bir de hayat zorlaşınca insanı sıkıştıran yoksulluk.”
  Vergilius, Georgica

Eser: Georgica (MÖ 29), 1. kitap, 145–146. dizeler · Özgün söz: “labor omnia vicit / improbus et duris urgens in rebus egestas”

Bugün “Labor omnia vincit” (Emek her şeyi yener) diye bilinen ünlü Latince söz, Vergilius’un tarım üzerine yazdığı Georgica’dan gelir. Asıl dizede fiil geçmiş zamandadır: Tanrılar altın çağı sona erdirince insanlar yaşamak için çalışmak zorunda kalmış, emek ve ihtiyaç her zorluğu aşmıştır. Söz zamanla bir slogana dönüştü; birçok okulun ve meslek birliğinin arması üzerinde hâlâ yazar.

9. Voltaire: “Çalışmak bizi üç büyük kötülükten uzak tutar.”

• “Çalışmak bizi üç büyük kötülükten uzak tutar: can sıkıntısından, kötü alışkanlıklardan ve yoksulluktan.”
  Yaşlı Türk, Candide (Voltaire)

Kim: İstanbul yakınlarında bahçesini işleyen yaşlı bir Türk · Nerede: Candide ya da İyimserlik (1759), 30. bölüm · Özgün söz: “le travail éloigne de nous trois grands maux, l’ennui, le vice, et le besoin”

Dünyanın dört bir yanında felaketten felakete sürüklenen Candide, romanın sonunda İstanbul yakınlarında küçük bir bahçeyi işleyen yaşlı bir Türk’le karşılaşır. Adam dünyanın kavgalarıyla ilgilenmez, yalnızca çocuklarıyla birlikte toprağını işler. Bu sahne Candide’i romanın ünlü son cümlesine götürür: “Bahçemizi işlemeliyiz.”

10. Thomas Carlyle: “Ne mutlu işini bulana!”

• “Ne mutlu işini bulana; başka bir mutluluk istemesin.”
  Thomas Carlyle, Geçmiş ve Şimdi

Eser: Past and Present / Geçmiş ve Şimdi (1843), 3. kitap, 11. bölüm: “Labour” · Özgün söz: “Blessed is he who has found his work; let him ask no other blessedness.”

İskoç düşünür Thomas Carlyle, sanayi devriminin işsizlik ve yoksulluk yarattığı yıllarda yazdığı bu kitapta emeği insanın kendini bulduğu yer olarak över. Ona göre en sıradan iş bile, insan kendini ona verdiğinde ruhu düzene sokar. Carlyle burada parayı değil, kişinin kendine uygun işi bulmasını asıl mutluluk sayar.

11. Anton Çehov: “İnsan çalışmalı, alnının teriyle emek vermeli.”

• “İnsan, kim olursa olsun, çalışmalı, alnının teriyle emek vermeli; hayatının anlamı ve amacı, mutluluğu ve coşkusu yalnızca buradadır.”
  İrina, Üç Kız Kardeş (Anton Çehov)

Kim: İrina · Nerede: Üç Kız Kardeş (1901), 1. perde · Çeviri: Julius West’in İngilizcesinden

Oyunun başında yirmi yaşına giren İrina, taşra kasabasındaki boş geçen günlerden bıkmıştır ve çalışmanın hayatına anlam katacağına inanır. Sonraki perdelerde telgrafhanede ve belediyede çalışmaya başlar, ama hayal ettiği coşkuyu bulamaz. Çehov, emeğe duyulan bu özlemi hem içten hem de hüzünlü bir ironiyle anlatır. Sahneden başka unutulmaz cümleler için tiyatro replikleri derlememize bakabilirsiniz.

12. Halil Cibran: “Çalışmak, görünür kılınmış sevgidir.”

• “Çalışmak, görünür kılınmış sevgidir.”
  Halil Cibran, Ermiş

Eser: Ermiş / The Prophet (1923), “Çalışma Üzerine” bölümü · Özgün söz: “Work is love made visible.”

Ermiş’te bilge Mustafa, şehirden ayrılmadan önce halkın sorularını cevaplar; bir çiftçi ona çalışmayı sorduğunda bu cümle gelir. Cibran’a göre isteksizce yapılan iş, sevgiyle yapılan işin yanında acı bir ekmek gibidir. Bu yüzden söz, yalnızca çok çalışmayı değil, işine gönlünü katmayı över.

13. Thomas Edison: “Dâhilik yüzde bir ilham, yüzde doksan dokuz terdir.”

• “Dâhilik yüzde bir ilham, yüzde doksan dokuz terdir.”
  Thomas Edison

Kaynak: Harper’s Monthly Magazine, Eylül 1932, s. 406 (M. A. Rosanoff, “Edison in His Laboratory”) · Özgün söz: “Genius is one per cent inspiration and ninety-nine per cent perspiration.”

Bu söz 1900’lerin başından beri Edison adıyla gazetelerde yer alır. Edison’un yanında çalışan kimyager Martin André Rosanoff, 1932’de Harper’s dergisinde mucidin bu sözü kendisine bizzat söylediğini anlatmıştır. Edison, ampul için yüzlerce malzemeyi tek tek denediği laboratuvar yöntemiyle bu cümlenin canlı örneğiydi.

Anadolu’dan ve Türkçeden emek ile ilgili sözler

Bu bölümde bir halk ozanının, bir şairin ve bir devlet kurucusunun emek sözleri ile Türk Dil Kurumu sözlüğünde yer alan iki atasözü var. Türk şiirinden başka dizeler için şiir alıntıları sayfamıza bakabilirsiniz.

14. Âşık Veysel: “Bir çekirdek verdim dört bostan verdi”

• “İşkence yaptıkça bana gülerdi / Bunda yalan yoktur herkes de gördü / Bir çekirdek verdim dört bostan verdi / Benim sâdık yârim kara topraktır”
  Âşık Veysel, Kara Toprak

Şiir: Kara Toprak · Şair: Âşık Veysel Şatıroğlu (1894–1973) · Biçim: On bir dörtlükten oluşan koşma

Çocukken geçirdiği çiçek hastalığıyla gözlerini kaybeden Âşık Veysel, uzun yıllar Sivas’ın Şarkışla ilçesine bağlı Sivrialan köyünde çiftçilik yaptı. Kara Toprak’ta toprağı kazma ve belle yarılan, buna rağmen gülerek karşılık veren sadık bir sevgiliye benzetir: Bir çekirdek ekene dört bostan verir. Emek ile ilgili sözler arasında alın teriyle toprak arasındaki bağı bundan daha sade anlatan dize azdır. Türkünün sözleri Âşık Veysel – Kara Toprak sayfasında; ozanın diğer şiirleri için Âşık Veysel şiirleri yazımıza, toprağı ve tabiatı anlatan sözler için doğa ile ilgili sözler derlememize bakabilirsiniz.

15. Nâzım Hikmet: “Bu dünya ellerinizin üstünde duruyor.”

• “Bu dünya öküzün boynuzunda değil, / bu dünya ellerinizin üstünde duruyor.”
  Nâzım Hikmet, Ellerinize ve Yalana Dair

Şiir: Ellerinize ve Yalana Dair · Yıl: 1949 · Şair: Nâzım Hikmet Ran (1902–1963)

Nâzım Hikmet’in Bursa Cezaevi’nde yazdığı bu şiir, çalışan insanların ellerini “bütün taşlar gibi vakarlı”, “arılar gibi hünerli” diye anlatarak başlar. Ardından yerin bir öküzün boynuzunda durduğunu söyleyen eski halk inanışını tersine çevirir: Dünyayı taşıyan, emek veren ellerdir. Şiir 1977’de Maksut Göksu tarafından bestelenip Yusuf Dağüstün’ün sesiyle plağa da girdi.

16. Atatürk: “Türkiye’nin gerçek sahibi ve efendisi, gerçek üreticisi olan köylüdür.”

• “Türkiye’nin gerçek sahibi ve efendisi, gerçek üreticisi olan köylüdür. O hâlde herkesten çok bolluk, mutluluk ve varlığa hak kazanan ve buna layık olan köylüdür.”
  Mustafa Kemal Atatürk, TBMM konuşması

Kaynak: TBMM’nin üçüncü toplantı yılını açış konuşması, 1 Mart 1922 · Metin: TBMM’nin yayımladığı sadeleştirilmiş metin

Kurtuluş Savaşı sürerken yapılan bu konuşmada Atatürk, meclise “Türkiye’nin sahibi ve efendisi kimdir?” diye sorar ve cevabı kendisi verir. Nüfusun büyük bölümünün köylerde yaşadığı o yıllarda, toprağı işleyen insanın emeğini ülkenin temeli sayar. Söz bugün de “Köylü milletin efendisidir” biçiminde kısaltılarak anılır.

17. Türk atasözü: “Emek olmadan yemek olmaz.”

• “Emek olmadan yemek olmaz.”
  Türk atasözü

Kaynak: Türk Dil Kurumu, Güncel Türkçe Sözlük · Anlamı: Yaşayabilmek, harcayabilmek için çalışıp kazanmak gerekir.

Uyaklı yapısıyla akılda kolay kalan bu atasözü, emek ile ilgili sözler içinde en sık kullanılanıdır. TDK sözlüğünde “emek” maddesinin altında yer alır; aynı maddede “emek vermek”, “emek çekmek” ve “emeği geçmek” deyimleri de bulunur. “Alın teri dökmek” deyimi ise emeğin en somut hâlini, çalışırken akan teri anlatır.

18. Türk atasözü: “Damlaya damlaya göl olur.”

• “Damlaya damlaya göl olur.”
  Türk atasözü

Kaynak: Türk Dil Kurumu, Güncel Türkçe Sözlük · Anlamı: Azar azar olagelen şeyler birikerek önemli bir niceliğe ulaşacağı için küçümsenmemelidir.

Emek her zaman tek bir büyük hamle değildir; çoğu zaman her gün tekrarlanan küçük çabalardan oluşur. Bu atasözü, sabırla biriktirilen emeğin bir gün göle dönüşeceğini anlatır. Bir dil öğrenmekten bir ev kurmaya kadar uzun soluklu her iş için iyi bir hatırlatmadır.

Alın terini anlatan Türkçe şarkılar

Emek ve alın teri Türkçe şarkıların da önemli konularındandır. Aşağıdaki iki şarkının tam sözlerini ilgili şarkı sayfalarında bulabilirsiniz.

19. Cem Karaca – Tamirci Çırağı

Plak: Tamirci Çırağı / Nerdesin (1975, Yavuz Plak, 45’lik) · Söz ve müzik: Cem Karaca · Grup: Dervişan

Cem Karaca’nın Dervişan grubuyla 1975’te yayımladığı bu şarkı, arabasını tamire getiren zengin bir kıza âşık olan genç bir tamirci çırağının hikâyesini anlatır. Tulumu ve karşılıksız kalmaya mahkûm aşkıyla çırak, emeğiyle geçinen insanların sesi olur. Şarkı, Cem Karaca’nın en bilinen parçalarından biridir. Şarkının sözleri Cem Karaca – Tamirci Çırağı sayfasında.

20. Barış Manço – Halil İbrahim Sofrası

Albüm: Estağfurullah… Ne Haddimize! (1983) · Söz ve müzik: Barış Manço

Barış Manço’nun 1983 tarihli Estağfurullah… Ne Haddimize! albümünün açılış şarkısı, adını Anadolu’da bereketli ve herkese açık sofranın simgesi olan “Halil İbrahim sofrası” deyiminden alır. Şarkı, bir dilim ekmek için süren pay kavgasını eleştirir ve sofranın baş köşesini bileğinin gücüyle çoluk çocuğunu geçindiren, haram nedir bilmeyen insanlara ayırır. Manço’nun öğüt veren şarkıları arasında en çok sevilenlerdendir. Şarkının sözleri Barış Manço – Halil İbrahim Sofrası sayfasında.

Yanlış atfedilen emek sözleri

• “Sevdiğin işi seç, hayatında bir gün bile çalışmak zorunda kalmazsın.”
  Konfüçyüs’e atfedilir; Konuşmalar’da böyle bir söz yoktur

Durum: Yanlış atıf · İlk bilinen biçim: 1982, adı verilmeyen “yaşlı bir adam”a atfen; Konfüçyüs adıyla ilk kez 1985

İnternette emek sözleri arasında en çok paylaşılan cümlelerden biri, neredeyse her zaman Konfüçyüs imzasıyla dolaşır. Ancak Çinli düşünürün öğrencilerinin derlediği Konuşmalar’da (Lunyu) böyle bir söz bulunmaz. Söz kökenlerini araştıran Quote Investigator’a göre cümlenin bilinen ilk biçimi 1982’de bir Amerikan gazetesinde adı belirtilmeyen yaşlı birine atfedilerek yayımlanmış, Konfüçyüs adıyla ilk kez 1985’te görülmüştür.

“Tanrılar her şeyin bedeli olarak teri koymuştur” sözü de Hesiodos’a mal edilir, ama bu cümle ozanın değil, serbest bir yorumdur. İşler ve Günler’in 289. dizesinde Hesiodos yalnızca ölümsüz tanrıların erdemin önüne teri koyduğunu söyler; “her şeyin bedeli” ifadesi sonradan eklenmiştir.

Kısa ve kopyalanabilir emek sözleri

Mesaj, fotoğraf altı ya da not için listedeki sözlerin en kısa hâllerini bir araya getirdik. Emek veren öğretmenlerinize teşekkür etmek isterseniz öğretmenler günü mesajları sayfamıza da bakabilirsiniz.

• “İnsan için ancak çalıştığı vardır.”
  Necm Suresi, 39
• “Herkesin değeri, iyi yaptığı iş kadardır.”
  Hz. Ali
• “Çalışmak, görünür kılınmış sevgidir.”
  Halil Cibran
• “Çalışmak ayıp değildir, ayıp olan tembelliktir.”
  Hesiodos
• “Ne mutlu işini bulana.”
  Thomas Carlyle
• “Bahçemizi işlemeliyiz.”
  Voltaire, Candide
• “Emek olmadan yemek olmaz.”
  Türk atasözü
• “İşçiye ücretini, teri kurumadan verin.”
  Hadis, İbn Mâce

Mini test: Bu emek sözü kimin?

Aşağıdaki sözlerin kime ait olduğunu tahmin edin, sonra cevabı görmek için soruya dokunun.

“Çalışmak, görünür kılınmış sevgidir.”

Halil Cibran, Ermiş. Söz kitabın “Çalışma Üzerine” bölümünde geçer.

“Labor omnia vincit” sözünün kaynağı hangi eserdir?

Vergilius, Georgica. Asıl dize 1. kitabın 145. dizesinde “labor omnia vicit” biçiminde geçer.

“Bir çekirdek verdim dört bostan verdi” dizesi hangi şiirdendir?

Âşık Veysel, Kara Toprak. Her dörtlük “Benim sâdık yârim kara topraktır” dizesiyle biter.

Candide’de çalışmanın bizi uzak tuttuğu üç kötülük nedir?

Can sıkıntısı, kötü alışkanlıklar ve yoksulluk. Bu sözü romanın 30. bölümünde yaşlı bir Türk söyler.

“Sevdiğin işi seç, hayatında bir gün bile çalışmak zorunda kalmazsın.”

Konfüçyüs değil. Sözün bilinen ilk biçimi 1982’de adı verilmeyen birine atfedilerek yayımlanmıştır.

Sık sorulan sorular

Emek ile ilgili en güzel söz hangisidir?

Seçim kişiye göre değişse de en çok paylaşılan emek sözleri Necm Suresi’ndeki “İnsan için ancak çalıştığı vardır.” ayeti, Halil Cibran’ın “Çalışmak, görünür kılınmış sevgidir.” cümlesi ve Hz. Ali’nin “Herkesin değeri, iyi yaptığı iş kadardır.” sözüdür. Türkçede ise “Emek olmadan yemek olmaz” atasözü öne çıkar.

Emek ne demek?

Türk Dil Kurumu’na göre emek, bir işin yapılması için harcanan beden ve kafa gücüdür; alın teri sözcüğüyle eş anlamlıdır. Uzun ve yorucu, özenli çalışma anlamında da kullanılır. Emek vermek, emek çekmek ve emeği geçmek bu sözcükle kurulan yaygın deyimlerdir.

“İnsan için ancak çalıştığı vardır” ayeti hangi surede geçer?

Bu ayet Necm Suresi’nin 39. ayetidir. Devamındaki 40. ve 41. ayetlerde insanın çalışmasının ileride görüleceği ve karşılığının ona tastamam verileceği bildirilir.

“Emek her şeyi yener” sözü kimin?

Latincesi “Labor omnia vincit” olan bu söz, Romalı şair Vergilius’un Georgica adlı eserinden gelir. Asıl dize 1. kitabın 145. dizesinde geçmiş zamanla “labor omnia vicit”, yani “emek her şeyi yendi” biçimindedir.

“Sevdiğin işi seç, hayatında bir gün bile çalışmak zorunda kalmazsın” sözü Konfüçyüs’ün mü?

Hayır. Bu söz Konfüçyüs’ün Konuşmalar adlı eserinde geçmez. Quote Investigator’ın araştırmasına göre bilinen ilk biçimi 1982’de adı verilmeyen birine atfedilerek yayımlanmış, Konfüçyüs adıyla ilk kez 1985’te görülmüştür.

Kaynaklar

• Kur’an-ı Kerim, Necm 39–41; Diyanet İşleri Başkanlığı, Diyanet Vakfı ve Elmalılı Hamdi Yazır mealleri.
• Buhârî, Sahîh, Büyû‘ 15 (no. 2072) ve İcâre 10; İbn Mâce, Sünen, Ruhûn 4 (no. 2443); Diyanet İşleri Başkanlığı, Hadislerle İslam.
• Nehcü’l-Belâğa, Hikmetler 81 (Şerîf er-Radî); Câhız, el-Beyân ve’t-Tebyîn.
• Mevlânâ, Mesnevî, 1. cilt, 912–916. beyitler; Veled Çelebi İzbudak çevirisi.
• İbn Haldun, Mukaddime, 5. bölüm, 1. fasıl; Franz Rosenthal çevirisi (The Muqaddimah, 1958).
• Hesiodos, İşler ve Günler, 289 ve 311. dizeler; Hugh G. Evelyn-White çevirisi, Wikiquote (İngilizce).
• Vergilius, Georgica, 1. kitap, 145–146. dizeler; H. R. Fairclough çevirisi, Wikiquote (İngilizce).
• Voltaire, Candide ou l’Optimisme (1759), 30. bölüm; Project Gutenberg.
• Thomas Carlyle, Past and Present (1843), 3. kitap, 11. bölüm; Wikiquote (İngilizce).
• Anton Çehov, Üç Kız Kardeş (1901), 1. perde; Julius West çevirisi (Project Gutenberg).
• Halil Cibran, The Prophet (1923), “On Work”; Project Gutenberg.
• M. A. Rosanoff, “Edison in His Laboratory”, Harper’s Monthly Magazine, Eylül 1932; Wikiquote (İngilizce).
• Âşık Veysel, Kara Toprak; Âşık Veysel’in şiirlerini derleyen yayınlar.
• Nâzım Hikmet, Ellerinize ve Yalana Dair (1949); Nâzım Hikmet’in toplu şiirleri.
• Atatürk, TBMM üçüncü toplantı yılı açış konuşması, 1 Mart 1922; TBMM.
• Türk Dil Kurumu, Güncel Türkçe Sözlük: “emek”, “alın teri”, “emek olmadan yemek olmaz”, “damlaya damlaya göl olur”.
• Cem Karaca & Dervişan, Tamirci Çırağı / Nerdesin (1975, Yavuz Plak); Barış Manço, Estağfurullah… Ne Haddimize! (1983); Deezer.
• Quote Investigator, “Choose a Job You Love, and You Will Never Have To Work a Day in Your Life” (2014).
• Görseller: Wikimedia Commons, Deezer.