Ego İle İlgili Sözler: Freud’dan Yunus Emre’ye 20 Söz

Son güncelleme: 22 Ekim 2026

Ego, Latincede yalnızca “ben” demektir; ama bu küçük kelime, insanlık tarihinin en büyük kavgalarından birinin adı olmuştur. Kimi düşünürler onu aşılması gereken bir engel, kimileri insanın kendini koruyan iç sesi olarak görür. Gündelik dilde ise çoğu zaman kibrin, kendini beğenmişliğin ve “ben bilirim” tavrının kısa adıdır. Ego ile ilgili sözler bu yüzden hem bir uyarı hem de bir aynadır. Bu yazıda Ovidius’tan Freud’a, Shakespeare’den Nietzsche’ye, Yunus Emre’den Ziya Paşa’ya uzanan sözleri ve egoyu konu alan iki Türkçe şarkıdan dizeleri bir araya getirdik.

Her sözün kime ait olduğunu ve hangi eserde geçtiğini özgün metinlerinden kontrol ettik; yabancı dillerdeki alıntıları kendimiz çevirdik. Listenin ardından ego, kibir ve gurur arasındaki farkı, internette ünlü isimlere mal edilen ama kaynağı gösterilemeyen ego sözlerini ve kısa bir testi bulacaksınız. Kutulardaki Kopyala düğmesi sözü, sahibinin adıyla birlikte kopyalar.

20 ego sözü bir bakışta

Söz	Kimden	Eser
“O benim! Anladım; kendi suretim beni artık aldatmıyor.”	1. Ovidius	Dönüşümler
“Sakın bir Sezar’a dönüşme, o mor boyaya bulanma.”	2. Marcus Aurelius	Kendime Düşünceler
“İnsan bildiğini sandığı şeyi öğrenmeye başlayamaz.”	3. Epiktetos	Söylevler
“Kibirli olan kendi kendini yer.”	4. Shakespeare	Troilus ve Cressida
“Ben nefret edilesi bir şeydir.”	5. Pascal	Düşünceler
“Kendini sevmek, dalkavukların en büyüğüdür.”	6. La Rochefoucauld	Maksimler
“Muhtemelen alçakgönüllülüğümle gururlanırdım.”	7. Benjamin Franklin	Otobiyografi
“Gurur kendimiz hakkındaki fikrimizle ilgilidir.”	8. Jane Austen	Gurur ve Önyargı
“Yaşlanan portre olsaydı, bunun için her şeyimi verirdim!”	9. Oscar Wilde	Dorian Gray’in Portresi
“Bunu ben yapmış olamam, der gururum.”	10. Nietzsche	İyinin ve Kötünün Ötesinde
“Sadeliğin, iyiliğin ve hakikatin olmadığı yerde büyüklük yoktur.”	11. Tolstoy	Savaş ve Barış
“Titreyen bir yaratık mıyım, yoksa hakkım var mı?”	12. Dostoyevski	Suç ve Ceza
“Ben, kendi evinin efendisi değildir.”	13. Sigmund Freud	Psikanalizin Bir Güçlüğü
“İnsanın gerçek değeri, kendi benliğinden ne ölçüde kurtulabildiğiyle belirlenir.”	14. Albert Einstein	Dünyayı Nasıl Görüyorum
“Bir ben vardır bende, benden içeri.”	15. Yunus Emre	Divan
“Âyinesi iştir kişinin lâfa bakılmaz.”	16. Ziya Paşa	Terkib-i Bent
“Kibirden vazgeçersek sevimli oluruz.”	17. Cemil Meriç	TDK Güncel Türkçe Sözlük
“Örnek devlet adamı, egosunun aleyhine özveride bulunabilen adamdır.”	18. Haldun Taner	TDK Güncel Türkçe Sözlük
“Bu kibir seni yer bitirir”	19. Melis Kar	Kibir
“Ego dört yanımdan saldırıyor”	20. Hande Yener & Madrigal	Ego

Antik çağdan ego ile ilgili sözler

Egoya dair ilk uyarılar, kelimenin kendisi kadar eskidir. Bu bölümdeki üç söz, bir mitolojik hikâyeden ve iki Stoa düşünürünün notlarından geliyor: Biri kendi yansımasına âşık olan bir delikanlıyı, ikisi de egosunu dizginlemeye çalışan iki insanı anlatıyor; biri imparator, öteki eski bir köle.

1. Ovidius: “O benim! Anladım; kendi suretim beni artık aldatmıyor.”

• “O benim! Anladım; kendi suretim beni artık aldatmıyor.”
  Ovidius, Dönüşümler

Eser: Dönüşümler (Metamorphoses), 3. kitap · Yazılış: MS 8 civarı · Özgün metin: “iste ego sum: sensi, nec me mea fallit imago”

Ego sözcüğü Latincede düpedüz “ben” demektir ve kendine hayranlığın en eski hikâyesi de bu sözcüğün geçtiği bir dizeyle doruğa çıkar. Ovidius’un anlattığı Narkissos, sudaki yansımasını başka biri sanıp ona âşık olur; bu dizede ise sevdiği yüzün kendi yüzü olduğunu nihayet anlar. Ama gerçeği görmek onu kurtarmaz, kendinden kopamadığı için pınarın başında erir gider. Psikolojideki “narsisizm” kavramı da adını bu delikanlıdan alır.

2. Marcus Aurelius: “Sakın bir Sezar’a dönüşme, o mor boyaya bulanma.”

• “Sakın bir Sezar’a dönüşme, o mor boyaya bulanma; çünkü bu başa gelir.”
  Marcus Aurelius, Kendime Düşünceler

Eser: Kendime Düşünceler (Ta eis heauton), 6. kitap, 30. bölüm · Yazılış: 170–180 civarı

Bu cümleyi yazan, o sırada dünyanın en güçlü adamı olan Roma imparatorunun ta kendisidir. Mor, Roma’da imparatorluk giysisinin rengiydi; Marcus Aurelius kendine, makamın insanı içten içe boyayıp değiştirebileceğini hatırlatır. Aynı bölümün devamında kendine sade, iyi, ciddi ve adaletin dostu kalmayı öğütler. Yalnızca kendisi okusun diye tuttuğu bu notlar, egoyla baş etmenin en dürüst günlüklerinden biri sayılır; adalet üzerine benzer sözler için adalet ile ilgili sözler yazımıza bakabilirsiniz.

3. Epiktetos: “İnsan bildiğini sandığı şeyi öğrenmeye başlayamaz.”

• “Felsefeyle uğraşanın ilk işi nedir? Kendini beğenmişliği bir kenara atmak. Çünkü insanın bildiğini sandığı bir şeyi öğrenmeye başlaması imkânsızdır.”
  Epiktetos, Söylevler

Eser: Söylevler (Diatribai), 2. kitap, 17. bölüm · Derleyen: öğrencisi Arrianos, 2. yüzyıl

Epiktetos köle olarak doğmuş, özgürlüğünü kazandıktan sonra Stoa felsefesinin en etkili öğretmenlerinden biri olmuştu. Bu sözünde egoyu bir bilgi engeli olarak görür: Her şeyi bildiğini düşünen insanın zihninde yeni bir şeye yer kalmaz. Yunanca özgün metinde geçen “oiēsis” sözcüğü, kişinin kendisi hakkındaki şişirilmiş kanaatini anlatır. Marcus Aurelius’un da en çok okuduğu düşünürlerden birinin Epiktetos olması tesadüf değildir.

Edebiyat ve felsefe klasiklerinden ego sözleri

Shakespeare’den Dostoyevski’ye, dünya edebiyatının büyük yazarları kibri çoğu zaman bir karakterin düşüşünün başlangıcı olarak anlatır. Filozoflar ise onu daha soğukkanlı bir gözle inceler. Aşağıdaki dokuz söz, bu iki geleneğin en çok alıntılanan cümlelerinden seçildi.

4. Shakespeare: “Kibirli olan kendi kendini yer.”

• “Kibirli olan kendi kendini yer. Kibir onun hem aynası hem borazanı hem de tarihçesidir; kendini işiyle değil de övgüyle yücelten, övgü uğruna işini yer bitirir.”
  William Shakespeare, Troilus ve Cressida

Oyun: Troilus ve Cressida, 2. perde, 3. sahne · Konuşan: Agamemnon · Yazılış: 1602 civarı

Truva kuşatmasını anlatan bu oyunda Yunan komutanı Agamemnon, çadırından çıkmayı reddeden Akhilleus’u ve onu kıskanan Aias’ı konuşurken bu sözleri söyler. Shakespeare kibri üç nesneyle tarif eder: İnsanın yalnızca kendini gördüğü ayna, kendini ilan ettiği borazan ve kendi destanını yazdığı tarih kitabı. Sözün sonu daha da sert: Kendini öven, yaptığı işin değerini kendi eliyle tüketir. Shakespeare’in başka oyunlarından seçmeler için tiyatro replikleri sayfamıza göz atabilirsiniz.

5. Pascal: “Ben nefret edilesi bir şeydir.”

• “Ben nefret edilesi bir şeydir. Siz, Miton, onu örtüyorsunuz; ama örtmekle onu ortadan kaldırmış olmuyorsunuz.”
  Blaise Pascal, Düşünceler

Eser: Düşünceler (Pensées), Brunschvicg numarası 455 · Yayım: ölümünden sonra, 1670 · Özgün metin: “Le moi est haïssable”

Pascal’ın “Le moi est haïssable” cümlesi Fransızcada atasözü gibi yerleşmiştir. Seslendiği Miton, dönemin kibar ve nazik bir salon adamıdır; Pascal ona, nezaketle ve incelikle bencilliği gizlemenin onu yok etmek anlamına gelmediğini söyler. Ona göre ben, kendini her şeyin merkezi yaptığı için başkalarına haksızlık eder. Pascal bu notları, yazmayı tasarladığı büyük bir kitap için tutmuş, ama kitabı tamamlayamadan 39 yaşında ölmüştü.

6. La Rochefoucauld: “Kendini sevmek, dalkavukların en büyüğüdür.”

• “Kendini sevmek, dalkavukların en büyüğüdür.”
  La Rochefoucauld, Maksimler

Eser: Maksimler (Maximes), 2. maksim · İlk yayım: 1665 · Özgün metin: “L’amour-propre est le plus grand de tous les flatteurs”

Fransız dük La Rochefoucauld’nun kısa ve iğneleyici özdeyişlerinin neredeyse hepsi aynı konuya döner: “amour-propre”, yani insanın kendine duyduğu sevgi. Bu ikinci maksimde, bizi en çok pohpohlayan kişinin aslında kendimiz olduğunu söyler. Dışarıdan gelen övgüye kuşkuyla bakarız ama içimizdeki sesin söylediklerine kolayca inanırız. Kitap, egonun her erdemin arkasına nasıl saklandığını anlatan cümlelerle doludur.

7. Benjamin Franklin: “Muhtemelen alçakgönüllülüğümle gururlanırdım.”

• “Gururu tamamen yendiğimi düşünebilseydim bile, muhtemelen alçakgönüllülüğümle gururlanırdım.”
  Benjamin Franklin, Otobiyografi

Eser: Otobiyografi, 2. bölüm · Yazılış: 1784 (Passy) · Yayım: ölümünden sonra

Franklin, gençliğinde on üç erdemlik bir liste hazırlamış ve her gün hangisinde aksadığını bir deftere işlemişti. Listeye en son eklediği erdem alçakgönüllülüktü ve itirafına göre en az başarılı olduğu da oydu. Doğal tutkular içinde bastırılması en zor olanın gurur olduğunu yazar; onu yere çalsanız da başını kaldırıp yeniden görünür. Bu cümle, egoyla mücadelenin kendisinin bile egoya dönüşebileceğini gösteren en zarif itiraflardan biridir.

8. Jane Austen: “Gurur kendimiz hakkındaki fikrimizle ilgilidir.”

• “Kendini beğenmişlik ile gurur ayrı şeylerdir. Gurur daha çok kendimiz hakkındaki fikrimizle, kendini beğenmişlik ise başkalarının bizim hakkımızda ne düşünmesini istediğimizle ilgilidir.”
  Mary Bennet, Gurur ve Önyargı

Roman: Gurur ve Önyargı (Pride and Prejudice), 5. bölüm · Konuşan: Mary Bennet · Yayım: 1813

Bu tanım, Bennet kardeşlerin en kitap kurdu olanı Mary’nin ağzından çıkar. Balodan sonra herkes Bay Darcy’nin kibrini konuşurken Mary söze girip gurur ile kendini beğenmişliği birbirinden ayırır. İnsan kibirli olmadan gururlu olabilir; biri iç dünyamızla, öteki vitrinimizle ilgilidir. Romanın adındaki gurur da yalnız Darcy’nin değildir, Elizabeth’in hızlı yargıları da hikâyenin bir parçasıdır.

9. Oscar Wilde: “Yaşlanan portre olsaydı, bunun için her şeyimi verirdim!”

• “Keşke hep genç kalacak olan ben olsaydım da yaşlanan portre olsaydı! Bunun için, evet bunun için her şeyimi verirdim!”
  Oscar Wilde, Dorian Gray’in Portresi

Roman: Dorian Gray’in Portresi, 2. bölüm · İlk yayım: Lippincott’s Monthly Magazine, Temmuz 1890 · Kitap baskısı: 1891

Dorian Gray bu dileği, ressam Basil’in bitirdiği portresine ilk kez bakıp kendi güzelliğinin farkına vardığı anda söyler. Dilek gerçekleşir: Dorian’ın yüzü hiç değişmez, yaptığı her kötülüğün izi tuvaldeki resme yansır. Kendine hayranlık, romanda bir ruhun yavaş yavaş çürümesinin başlangıcıdır. Wilde’ın İdeal Bir Koca oyunundaki “Kendini sevmek, ömür boyu sürecek bir aşkın başlangıcıdır.” cümlesi de aynı temanın daha neşeli bir yüzüdür.

10. Nietzsche: “Bunu ben yapmış olamam, der gururum.”

• ““Bunu ben yaptım” der belleğim. “Bunu ben yapmış olamam” der gururum ve inatla direnir. Sonunda bellek pes eder.”
  Friedrich Nietzsche, İyinin ve Kötünün Ötesinde

Eser: İyinin ve Kötünün Ötesinde (Jenseits von Gut und Böse), 4. bölüm, 68. aforizma · Yayım: 1886

Nietzsche üç cümlelik bu aforizmada, egonun hafızamızı nasıl yeniden yazdığını anlatır. Utandığımız bir şeyi hatırladığımızda içimizden bir ses itiraz eder ve çoğu zaman o ses kazanır. Bugün psikolojinin “kendini koruma yanlılığı” dediği eğilimi Nietzsche bir asırdan uzun süre önce tek bir sahneyle özetlemişti. Söz, kendimize anlattığımız hikâyelere neden bu kadar kolay inandığımızı da açıklar.

11. Tolstoy: “Sadeliğin, iyiliğin ve hakikatin olmadığı yerde büyüklük yoktur.”

• “Sadeliğin, iyiliğin ve hakikatin olmadığı yerde büyüklük yoktur.”
  Lev Tolstoy, Savaş ve Barış

Roman: Savaş ve Barış, 4. cilt, 3. kısım, 18. bölüm · Yayım: 1865–1869

Tolstoy bu cümleyi, Moskova’dan geri çekilen Napolyon’u “büyük adam” diye öven tarihçilere cevap olarak yazar. Ona göre tarih, kendini her şeyin merkezinde gören tek bir adamın iradesiyle yürümez; büyüklüğü ölçmenin yolu güç değil, sadelik ve dürüstlüktür. Romanda Napolyon’un kendine hayranlığı, sade bir asker gibi davranan Kutuzov’la sürekli karşılaştırılır. Klasik romanlardan seçilmiş başka satırlar için dünya klasiklerinden kitap alıntıları yazımıza göz atabilirsiniz.

12. Dostoyevski: “Titreyen bir yaratık mıyım, yoksa hakkım var mı?”

• “Titreyen bir yaratık mıyım, yoksa hakkım var mı?”
  Raskolnikov, Suç ve Ceza

Roman: Suç ve Ceza, 5. kısım, 4. bölüm · Konuşan: Raskolnikov · Yayım: 1866

Raskolnikov bu soruyu, işlediği cinayetin gerçek nedenini Sonya’ya itiraf ederken sorar. İnsanları sıradanlar ve yasaları çiğneme hakkına sahip olağanüstüler diye ikiye ayıran bir teoriye inanmış, kendisinin hangisi olduğunu öğrenmek istemiştir. Roman, kendini herkesten üstün görmenin insanı nasıl yalnızlaştırıp çökerttiğinin belki de en güçlü anlatımıdır. Kişinin kendini kurtarması ise ancak bu kibirden vazgeçtiğinde başlar. Daha fazla roman cümlesi için büyüleyici kitap alıntıları yazımız da burada.

Psikoloji ve bilim dünyasından ego sözleri

Ego kelimesini bugünkü anlamıyla gündelik dile sokan psikanalizdir. Bu bölümde, kavramı bilimsel bir terim hâline getiren Freud’un ve bilim insanının kibirle ilişkisini sık sık düşünen Einstein’ın kendi yazılarından birer cümle var.

13. Sigmund Freud: “Ben, kendi evinin efendisi değildir.”

• “Ben, kendi evinin efendisi değildir.”
  Sigmund Freud, Psikanalizin Bir Güçlüğü

Yazı: Psikanalizin Bir Güçlüğü (Eine Schwierigkeit der Psychoanalyse) · Yayım: 1917 · Özgün metin: “das Ich nicht Herr sei in seinem eigenen Haus”

Freud bu kısa yazısında insanlığın kendine hayranlığına indirilen üç darbeden söz eder: Kopernik Dünya’nın evrenin merkezi olmadığını, Darwin insanın hayvanlar aleminden ayrı olmadığını göstermiştir. Üçüncü darbe psikanalizdendir: Bilinçli “ben”, yani ego, zihnimizde olup biten her şeyi yönetmez. Freud 1923’te yayımlanan Ben ve O’da egoyu, kendisinden çok daha güçlü bir atı yönlendirmeye çalışan bir biniciye benzetecektir. Bugün “ego” kelimesini bu kadar sık kullanmamızın sebebi büyük ölçüde Freud’dur.

14. Albert Einstein: “İnsanın gerçek değeri, kendi benliğinden ne ölçüde kurtulabildiğiyle belirlenir.”

• “Bir insanın gerçek değeri, her şeyden önce kendi benliğinden ne ölçüde ve hangi anlamda kurtulabildiğiyle belirlenir.”
  Albert Einstein, Dünyayı Nasıl Görüyorum

Eser: Dünyayı Nasıl Görüyorum (Mein Weltbild), “İyi ve Kötü” yazısı · Yayım: 1934

Einstein bu cümleyi, deneme ve konuşmalarını bir araya getiren Mein Weltbild kitabındaki kısa bir yazıda kurar. Ona göre insanı değerli kılan zekâsı ya da başarısı değil, kendi küçük çıkarlarının ötesine geçebilmesidir. Aynı kitapta, insanların birbirine ne kadar bağımlı olduğunu ve kendi emeğinin başkalarının emeğine dayandığını sık sık vurgular. İnternette Einstein adıyla dolaşan bazı ego sözlerinin aksine, bu cümle onun kendi kitabında yer alır.

Türk edebiyatından ego ve kibir üzerine sözler

Türkçede ego yerine çoğu zaman benlik, nefis, kibir ve gurur kelimeleri kullanılmıştır. Yunus Emre’nin tasavvufi dizelerinden Ziya Paşa’nın beyitlerine ve Türk Dil Kurumu sözlüğüne örnek olarak girmiş iki çağdaş cümleye uzanan bu bölüm, konunun Türkçedeki serüvenini özetliyor.

15. Yunus Emre: “Bir ben vardır bende, benden içeri.”

• “Beni bende demen bende değilim
  Bir ben vardır bende benden içeri”
  Yunus Emre, Divan

İlahi: “Severim ben seni candan içeri” · Kaynak: Yunus Emre Divanı · Yaşadığı dönem: 13.–14. yüzyıl

Yunus Emre bu iki dizede iki ayrı “ben”den söz eder: Biri adı, görüntüsü ve istekleriyle dışarıdan görünen ben, öteki onun da içinde saklı olan asıl benlik. Tasavvufta yolculuk, bu dıştaki beni yani nefsi aşıp içteki öze ulaşmaktır. Ego kelimesi henüz Türkçeye girmemişken Yunus’un benlik üzerine söyledikleri, bugün hâlâ bu konudaki en derin Türkçe dizeler arasında. Yunus Emre’den ve başka şairlerden kısa şiirler için 1 kıtalık şiirler sayfamıza bakabilirsiniz; kibre karşı uyarı halk ilahilerinde de sürer, Gururlanma İnsanoğlu ilahisindeki “Gururlanma insanoğlu! / Ölmemeye çaren mi var?” dizeleri gibi.

16. Ziya Paşa: “Âyinesi iştir kişinin lâfa bakılmaz.”

• “Âyinesi iştir kişinin lâfa bakılmaz
  Şahsın görünür rütbe-i aklı eserinde”
  Ziya Paşa, Terkib-i Bent

Şiir: Terkib-i Bent · Şair: Ziya Paşa (1829–1880)

Ziya Paşa’nın Terkib-i Bent’i, Türkçede atasözü gibi dilden dile dolaşan pek çok beytin kaynağıdır. Bu beyit, Shakespeare’in kendini öven insan hakkında söylediklerinin Türkçedeki karşılığı gibidir: Bir insanı ne kadar konuştuğu ya da kendini nasıl anlattığı değil, ortaya koyduğu iş tanıtır. “Rütbe-i akıl”, yani aklın derecesi, eserde görünür. Kendini ön plana çıkarmak isteyene söylenebilecek en kısa ve en kibar cevaplardan biridir. Başka şairlerden dizeler için şiir alıntıları sayfamıza da göz atabilirsiniz.

17. Cemil Meriç: “Kibirden vazgeçersek sevimli oluruz.”

• “Kibirden vazgeçersek sevimli oluruz.”
  Cemil Meriç

Kaynak: Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük, “kibir” maddesindeki örnek cümle · Yazar: Cemil Meriç (1916–1987)

Bu kısa cümle, Türk Dil Kurumu’nun Güncel Türkçe Sözlük’ünde “kibir” kelimesinin kullanımına örnek olarak Cemil Meriç imzasıyla verilir. Bu Ülke ve Jurnal gibi kitaplarıyla tanınan Meriç, keskin ve özlü cümleleriyle bilinir. Söz, egoyu ahlaki bir kusurdan önce bir sevimsizlik olarak ele alır: Kibir insanı başkalarından uzaklaştırır, ondan vazgeçmek ise insanı yeniden yakın ve sevilir kılar. Kısalığı sayesinde biyografi ve mesajlar için de çok uygun bir söz.

18. Haldun Taner: “Örnek devlet adamı, egosunun aleyhine özveride bulunabilen adamdır.”

• “Örnek devlet adamı bence egosunun aleyhine özveride bulunabilen adamdır.”
  Haldun Taner

Kaynak: Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük, “ego” maddesindeki örnek cümle · Yazar: Haldun Taner (1915–1986)

Türk Dil Kurumu sözlüğü “ego” kelimesinin Türkçedeki kullanımını göstermek için Haldun Taner’in bu cümlesini seçmiştir. Keşanlı Ali Destanı’nın yazarı Taner, oyunlarında ve öykülerinde güç sahibi insanların zaaflarını ince bir mizahla anlatır. Bu cümlede liderliğin ölçüsünü kişinin kendinden vazgeçebilmesine bağlar. Marcus Aurelius’un mora boyanmama öğüdüyle yan yana okunduğunda, iki bin yıllık bir düşüncenin Türkçedeki yankısı gibi durur.

Türkçe şarkılardan ego ve kibir dizeleri

Ego ve kibir Türkçe şarkılarda da sık işlenen temalardandır. Aşağıdaki iki şarkının tam sözlerini ilgili şarkı sayfalarında bulabilirsiniz.

19. Melis Kar – Kibir: “Bu kibir seni yer bitirir”

• “Oyun bitince, şah da piyon da vezir de
  Koyulur aynı kutuya”
  Melis Kar, Kibir

Şarkı: Kibir · Seslendiren: Melis Kar

Melis Kar’ın Kibir şarkısı, satranç taşları üzerinden çok eski bir gerçeği hatırlatır: Oyun bitince şahın da piyonun da gittiği yer aynı kutudur. Nakarattaki “Bu kibir seni yer bitirir” dizesi ise Shakespeare’in “Kibirli olan kendi kendini yer” cümlesinin bugünün Türkçesindeki karşılığı gibidir. Şarkının tam sözlerini Melis Kar – Kibir sayfasında bulabilirsiniz.

20. Hande Yener & Madrigal – Ego: “Ego dört yanımdan saldırıyor”

• “Ego dört yanımdan saldırıyor,
  Ego bizi kandırıyor”
  Hande Yener & Madrigal, Ego

Şarkı: Ego · Seslendiren: Hande Yener ve Madrigal

Adını doğrudan bu kelimeden alan şarkıda ego, iki insanın arasına giren ve ilişkiyi paramparça eden bir güç olarak anlatılır. “Ego bizi kandırıyor” dizesi, Nietzsche’nin gururun belleği yendiği aforizmasını hatırlatır: Haklı olma isteği, olanları olduğu gibi görmemizi engeller. Şarkının tamamı Hande Yener & Madrigal – Ego sayfasında.

Ego, kibir ve gurur arasındaki fark

Türk Dil Kurumu’nun Güncel Türkçe Sözlük’ünde ego, Latince kökenli bir felsefe terimi olarak “ben” karşılığıyla verilir; “ben” maddesinde de “bir kimsenin kişiliğini oluşturan temel öge” diye tanımlanır. Kibir ise Arapçadan gelir ve “kendini başkalarından üstün tutma” anlamındadır; sözlük onun karşılıkları olarak benlik, böbür ve gururu sayar. Kısacası ego herkesin sahip olduğu bir benlik duygusudur; kibir, bu duygunun başkalarını küçümseyecek kadar büyümüş hâlidir.

Jane Austen’ın Mary Bennet’e söylettiği ayrım burada da işe yarar: Gurur kendi gözümüzde nasıl göründüğümüzle, kendini beğenmişlik başkalarının gözünde nasıl görünmek istediğimizle ilgilidir. Freud’dan sonra psikolojide ego, kişinin iç dünyasıyla dış dünya arasında denge kurmaya çalışan bölüm anlamında kullanılır; yani ego tek başına kötü bir şey değildir.

Kibirli birine söylenecek en kısa söz hangisi? Belki de Melis Kar’ın şarkısındaki o satranç benzetmesi: Oyun bitince şah da piyon da aynı kutuya konur.

İnternette dolaşan imzalı ego sözleri hakkında

Ego ve kibir sözleri arandığında karşınıza çıkan bazı metinler, sahibi gösterilen kişinin eserlerinde bulunmaz. En sık karşılaşılan üç örnek şunlardır: Albert Einstein imzasıyla paylaşılan “Bilgi arttıkça ego azalır, bilgi azaldıkça ego artar.” cümlesi; Mevlana’nın “yedi öğüdü” olarak bilinen ve “Tevazu ve alçakgönüllülükte toprak gibi ol” ile “Ya olduğun gibi görün, ya göründüğün gibi ol” öğütlerini içeren liste; Yunus Emre’ye mal edilen “Mal sahibi, mülk sahibi / Hani bunun ilk sahibi / Mal da yalan, mülk de yalan” dizeleri.

Einstein’ın kendi yazılarında bu cümleye rastlanmaz; onun ego hakkında gerçekten yazdığı söz, yukarıdaki listede yer alan Mein Weltbild cümlesidir. Mevlana araştırmacıları yedi öğüt listesinin Mesnevi’de ve Divan-ı Kebir’de bu biçimiyle geçmediğini, sonradan derlendiğini belirtir. “Mal sahibi mülk sahibi” dizeleri de Yunus Emre Divanı’nın güvenilir baskılarında yer almaz. Bu sözleri güzel bulup paylaşabilirsiniz; ancak altına imza atarken bu bilgiyi akılda tutmakta yarar var.

Biyografiye ve mesaja yazmalık kısa ego sözleri

Profil açıklaması, fotoğraf altı ya da kısa bir mesaj için listedeki sözlerin en kısa ve en kolay kopyalanan hâllerini bir araya getirdik:

• “Bir ben vardır bende, benden içeri.”
  Yunus Emre
• “Kibirden vazgeçersek sevimli oluruz.”
  Cemil Meriç
• “Kendini sevmek, dalkavukların en büyüğüdür.”
  La Rochefoucauld
• “Kibirli olan kendi kendini yer.”
  Shakespeare, Troilus ve Cressida
• “Ben, kendi evinin efendisi değildir.”
  Sigmund Freud
• “Sadeliğin, iyiliğin ve hakikatin olmadığı yerde büyüklük yoktur.”
  Tolstoy, Savaş ve Barış
• “Âyinesi iştir kişinin lâfa bakılmaz.”
  Ziya Paşa

Sevdiklerinize yazabileceğiniz başka kısa ve anlamlı sözler için umut ile ilgili sözler, yıldız ile ilgili sözler, deniz ile ilgili sözler ve papatya ile ilgili sözler yazılarımıza da göz atabilirsiniz. Tüketim, kimlik ve sahte benlik üzerine sinemadan sert cümleler arıyorsanız Fight Club replikleri tam size göre.

Mini test: Bu ego sözü kimin?

Aşağıdaki soruların cevabını tahmin edin, sonra cevabı görmek için soruya dokunun.

“Ben, kendi evinin efendisi değildir.” sözü kimindir?

Sigmund Freud. 1917 tarihli Psikanalizin Bir Güçlüğü yazısında geçer.

Kendi yansımasına âşık olan Narkissos’un hikâyesini anlatan ünlü eser hangisidir?

Ovidius’un Dönüşümler’i. Narkissos’un hikâyesi eserin 3. kitabındadır.

Gurur ve Önyargı’da gurur ile kendini beğenmişlik arasındaki farkı anlatan karakter kimdir?

Mary Bennet. Bu ayrımı romanın 5. bölümünde yapar.

“Âyinesi iştir kişinin lâfa bakılmaz” dizesi hangi şiirdendir?

Ziya Paşa’nın Terkib-i Bent’i.

Nietzsche’ye göre bellek ile gurur çatışınca hangisi kazanır?

Gurur. İyinin ve Kötünün Ötesinde’nin 68. aforizmasına göre sonunda bellek pes eder.

Sık sorulan sorular

Ego ne demek?

Ego, Latincede “ben” anlamına gelen bir kelimedir. Türk Dil Kurumu sözlüğünde felsefe terimi olarak “ben” karşılığıyla verilir ve bir kimsenin kişiliğini oluşturan temel öge diye tanımlanır. Psikolojide Freud’dan bu yana kişinin bilinçli benliğini anlatır; gündelik dilde ise çoğu zaman kibir ve kendini beğenmişlik anlamında kullanılır.

Ego ile ilgili en güzel söz hangisidir?

Seçim kişiye göre değişse de en çok alıntılananlar arasında Freud’un “Ben, kendi evinin efendisi değildir.” cümlesi, Yunus Emre’nin “Bir ben vardır bende benden içeri” dizesi ve Nietzsche’nin gururun belleği yendiğini anlatan aforizması sayılabilir.

“Bilgi arttıkça ego azalır” sözü Einstein’ın mı?

Bu söz internette Einstein imzasıyla çok paylaşılır; ancak Einstein’ın kendi yazılarında bu cümleye rastlanmaz. Onun bu konudaki doğrulanmış sözü, Mein Weltbild kitabındaki “Bir insanın gerçek değeri, her şeyden önce kendi benliğinden ne ölçüde ve hangi anlamda kurtulabildiğiyle belirlenir.” cümlesidir.

Ego ile kibir arasındaki fark nedir?

Ego herkesin sahip olduğu benlik duygusudur ve tek başına olumsuz bir şey değildir. Kibir ise Türk Dil Kurumu’nun tanımıyla kendini başkalarından üstün tutmaktır, yani egonun başkalarını küçümseyecek kadar büyümüş hâlidir.

Ego ile ilgili şarkılar hangileri?

Egoyu ve kibri konu alan Türkçe şarkılar arasında Hande Yener ile Madrigal’in Ego’su, Melis Kar’ın Kibir’i ve Sedat Uçan’ın seslendirdiği Gururlanma İnsanoğlu ilahisi sayılabilir.

Kaynaklar

Bilgileri şu kaynaklarla karşılaştırdık:

• Ovidius, Metamorphoses, 3. kitap (Narcissus ve Echo); The Latin Library, Wikiquote.
• Marcus Aurelius, Ta eis heauton, 6. kitap 30. bölüm (George Long ve Meric Casaubon çevirileri); Project Gutenberg, Wikiquote.
• Epiktetos, Diatribai, 2. kitap 17. bölüm (George Long çevirisi); Project Gutenberg, Wikiquote.
• William Shakespeare, Troilus and Cressida, 2. perde 3. sahne; Project Gutenberg.
• Blaise Pascal, Pensées (Brunschvicg baskısı, 455); Project Gutenberg, Wikiquote (Fransızca).
• François de La Rochefoucauld, Maximes (1665), 2. maksim; Project Gutenberg, Wikiquote.
• Benjamin Franklin, Autobiography, 2. bölüm; Project Gutenberg, Wikiquote.
• Jane Austen, Pride and Prejudice (1813), 5. bölüm; Project Gutenberg, Wikiquote.
• Oscar Wilde, The Picture of Dorian Gray (Lippincott’s Monthly Magazine 1890; kitap 1891), 2. bölüm; Project Gutenberg, Wikiquote.
• Friedrich Nietzsche, Jenseits von Gut und Böse (1886), 68. aforizma; Project Gutenberg, Wikiquote.
• Lev Tolstoy, Savaş ve Barış (Louise ve Aylmer Maude çevirisi); Project Gutenberg, Wikiquote.
• Fyodor Dostoyevski, Suç ve Ceza (1866), 5. kısım 4. bölüm; Project Gutenberg.
• Sigmund Freud, Eine Schwierigkeit der Psychoanalyse (1917) ve Das Ich und das Es (1923); Wikiquote.
• Albert Einstein, Mein Weltbild (1934) / The World As I See It; Wikiquote.
• Yunus Emre Divanı, “Severim ben seni candan içeri” ilahisi; Yunus Emre şiir arşivleri.
• Ziya Paşa, Terkib-i Bent; Vikisöz.
• Türk Dil Kurumu, Güncel Türkçe Sözlük: “ego”, “ben”, “kibir”, “benlik” maddeleri.
• İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı, A’dan Z’ye Yunus Emre; İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Mevlana’nın yedi öğüdü üzerine makale.
• Melis Kar, Kibir; Hande Yener ve Madrigal, Ego; Sedat Uçan, Gururlanma İnsanoğlu.
• Görseller: Wikimedia Commons.