Yazan
Editör · Sözleri.co
- 1992 İstanbul doğumlu
- Radyo ve Televizyon mezunu
- Tam zamanlı editör
Hilal Can, 1992 yılında İstanbul’da doğdu. Radyo ve televizyon eğitimi aldı. Sözleri.co’da tam zamanlı editör olarak şarkı sözü sayfalarını, şiir ve kitap alıntılarını ve kültür yazılarını hazırlar. Edebiyat, şiir, sanat, felsefe, psikoloji ve bilim alanlarına ilgi duyar.
- Edebiyat
- Şiir
- Sanat
- Felsefe
- Psikoloji
- Bilim
Son güncelleme: 25 Ekim 2026
Cumhuriyet’in ilanını bir gecede veren karar kadar, o kararı anlatan cümleler de unutulmadı. 29 Ekim sözleri arasında en değerlileri, Cumhuriyet’i kuran kadronun o gün ve sonraki yıllarda gerçekten söylediği ya da yazdığı sözlerdir. Cumhuriyet’in 103. yılında hazırladığımız bu listede Atatürk’ün 28 Ekim 1923 akşamı Çankaya’daki cümlesinden Gençliğe Hitabe’ye, Onuncu Yıl Nutku’ndan Onuncu Yıl Marşı’na uzanan 25 söz var.
Her sözü Nutuk, Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, Meclis tutanakları ve resmî metinlerle karşılaştırdık; ne zaman, nerede ve hangi vesileyle söylendiğini altına not ettik. Kaynağı bulunamayan ya da başkasına ait olduğu hâlde Atatürk’e mal edilen sözlere yer vermedik. Kutlama mesajı arayanlar için yazının sonunda kopyalanabilir Cumhuriyet Bayramı sözleri de bulunuyor; Atatürk’ün diğer sözleri için en sevilen Atatürk sözleri derlememize göz atabilirsiniz.
İçindekiler
25 söz bir bakışta
1923: Cumhuriyet’in ilan edildiği günler
Cumhuriyet, 28 Ekim akşamı Çankaya’da alınan bir kararla 29 Ekim 1923 akşamı Meclis’te ilan edildi. İlk beş söz bu iki günden ve Cumhuriyet’in dayandığı ilk anayasadan.
1. “Yarın Cumhuriyet ilân edeceğiz”
Tarih: 28 Ekim 1923 akşamı · Yer: Çankaya Köşkü, Ankara · Kaynak: Nutuk
Hükûmet bunalımının sürdüğü günlerde Mustafa Kemal Paşa, 28 Ekim 1923 akşamı Çankaya’daki yemekte İsmet Paşa, Kâzım Paşa, Fethi Bey, Kemalettin Sami ve Hâlit paşalar, Rize Milletvekili Fuat Bey ve Ruşen Eşref Bey’e kararını bu kısa cümleyle açıkladı. Nutuk’taki anlatıma göre sofradakiler hemen katıldı ve aynı gece İsmet Paşa ile birlikte ertesi gün Meclis’e sunulacak kanun teklifi hazırlandı. Dilden dile dolaşan “Efendiler, yarın cumhuriyeti ilan edeceğiz!” biçimi, bu cümlenin halk arasında yerleşmiş söylenişidir.
2. Anayasaya giren cümle: “Şekli Hükümeti, Cumhuriyettir”
Kabul: 29 Ekim 1923, saat 20.30 · Yer: TBMM, Ankara · Kaynak: 364 sayılı Kanun
Cumhuriyet’i ilan eden cümle aslında bir anayasa hükmüdür. 1921 Teşkilât-ı Esasiye Kanunu’nun birinci maddesine eklenen bu ifade, 29 Ekim 1923 akşamı oylamaya katılan 158 milletvekilinin tamamının oyuyla kabul edildi ve salon “Yaşasın Cumhuriyet!” sesleriyle doldu. Aynı oturumda Gazi Mustafa Kemal Paşa da yine 158 oyla Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk cumhurbaşkanı seçildi.
3. “Eserleriyle ispat edecektir”
Tarih: 29 Ekim 1923 · Yer: TBMM, Ankara · Vesile: Cumhurbaşkanı seçildikten sonraki ilk konuşma (sadeleştirilmiş metin)
Cumhurbaşkanlığına seçilir seçilmez kürsüye gelen Mustafa Kemal, kısa teşekkür konuşmasında yeni devletin kendini sözlerle değil işlerle kanıtlayacağını söyledi. Konuşmada, asırlardır hak ettiği değeri görmeyen Türk milletinin bu yeni yönetim biçimiyle kabiliyetini dünyaya daha kolay göstereceği vurgulanır. Cümle bugün de “Cumhuriyet’i yaşatmak eser vermektir” fikrinin en kısa özeti olarak okunur.
4. “Mesut, muvaffak ve muzaffer olacaktır”
Tarih: 29 Ekim 1923 · Yer: TBMM, Ankara · Kaynak: TBMM tutanakları; Nutuk
Aynı konuşmanın son cümlesidir. “Mesut” mutlu, “muvaffak” başarılı, “muzaffer” ise zafer kazanmış demektir; üç kelime, savaştan yeni çıkmış bir ülkenin geleceğe dair üç dileğini bir araya getirir. Cumhuriyet’in ilk gecesinde söylenen bu iyimser cümle, 29 Ekim tebriklerinde en sık alıntılanan sözlerden biridir.
5. “Hâkimiyet bilâ kaydü şart milletindir”
Kabul: 20 Ocak 1921 · Yer: TBMM, Ankara · Kaynak: 85 sayılı Teşkilât-ı Esasiye Kanunu
Cumhuriyet’in adı 1923’te konuldu ama temeli Kurtuluş Savaşı yıllarında atıldı. Bu cümle, Ankara’daki Meclis’in kabul ettiği ilk anayasanın birinci maddesidir ve 29 Ekim 1923 değişikliğinde de aynen korunarak Cumhuriyet’in dayanağı oldu. Bugün “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir” biçimiyle Meclis Genel Kurul salonunda, Başkanlık kürsüsünün üzerinde yazılıdır.
1924–1931: İlk yıllardan sözler
Cumhuriyet’in ilk yıllarında Atatürk, yeni rejimi yurt gezilerinde, okullarda ve Meclis kürsüsünde defalarca anlattı. Bu bölümdeki sözler, Cumhuriyet’in ne olduğunu en açık biçimde tarif eden cümlelerdir.
6. “Karakterine en uygun idare”
Tarih: 1924 · Kaynak: Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, cilt III
Cumhuriyet’in ilanından bir yıl sonra söylenen bu söz, yeni rejimin dışarıdan alınmış bir kalıp değil, milletin kendi yapısına uygun bir yönetim olduğu düşüncesini anlatır. Cümle, okul kitaplarında cumhuriyetçilik ilkesini açıklamak için en sık başvurulan alıntılardan biridir.
7. “Fikren, ilmen, fennen, bedenen kuvvetli”
Tarih: 25 Ağustos 1924 · Yer: Ankara · Vesile: Muallimler Birliği Kongresi üyelerine verilen çay ziyafeti · Kaynak: Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri II; Hâkimiyet-i Milliye, 26 Ağustos 1924
Atatürk bu sözü Ankara’da toplanan öğretmenlere söyledi; çünkü Cumhuriyet’in “muhafızlarını” yetiştirecek olanlar onlardı. “Seciye” karakter, “fen” ise bugünkü anlamıyla bilim ve teknik demektir. Aynı konuşmada öğretmenlere, yeni neslin onların eseri olacağını hatırlattı.
8. “Cumhuriyet, medeniyet ve terakki yolunda”
Tarih: 1 Kasım 1924 · Yer: TBMM, Ankara · Kaynak: Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri I
Meclis’in yeni çalışma yılını açarken söylenen bu cümlede “istidat” yetenek, “katî karar” kesin karar, “terakki” ilerleme, “bîmehâl” ise durmaksızın demektir. Bugünkü dille “Türk milletinin yeteneği ve kesin kararı, cumhuriyet, uygarlık ve ilerleme yolunda durmadan, yılmadan ilerlemektir” diye de aktarılır. Cumhuriyet’in ilk yıl dönümünden hemen sonra söylenmiş olması, sözün 29 Ekim’e özellikle yakışmasını sağlar.
9. “Hükümet millettir ve millet hükümettir”
Tarih: 1925 · Kaynak: Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, cilt II
Atatürk bu sözle Cumhuriyet’i, devletle milleti birbirinden ayıran eski anlayışın tam karşısına koyar: Yöneten ile yönetilen artık aynı kaynaktan gelir. Sözün son cümlesi kısa ve akılda kalıcı olduğu için 29 Ekim afişlerinde de sık kullanılır.
10. “Cumhuriyet fazilettir”
Tarih: 14 Ekim 1925 · Yer: İzmir Kız Öğretmen Okulu · Kaynak: Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri II; Hâkimiyet-i Milliye, 15 Ekim 1925
Atatürk, İzmir’de ziyaret ettiği Kız Öğretmen Okulu’nda öğrencilerin “Cumhuriyet nedir, sultanlıktan farkı nedir?” sorusunu böyle cevapladı. “Fazilet-i ahlâkiye” ahlaki erdem, “müstenit” dayanan demektir; yani Cumhuriyet, ahlaka ve erdeme dayanan bir yönetimdir. Konuşmanın devamında saltanatın korku ve tehdide, Cumhuriyet’in ise erdemli ve namuslu insanlara dayandığını anlatır.
11. “Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır”
Tarih: Haziran 1926 (gazetelerde 20 Haziran 1926) · Vesile: İzmir suikast girişiminin ortaya çıkarılması · Kaynak: Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri III
Bu söz çoğu zaman 1924’e ya da Erzurum’a bağlanır; oysa Haziran 1926’da İzmir’de kendisine yönelik suikast girişiminin ortaya çıkarılmasının ardından yayımlanan demece aittir. “Naçiz” değersiz, “ilelebet” sonsuza dek, “payidar” ise ayakta kalan demektir. Atatürk bu cümleyle Cumhuriyet’in tek bir kişinin ömrüne bağlı olmadığını söyler; söz bu yüzden 10 Kasım anmalarında da en çok okunanlardandır. O günler için seçtiğimiz 10 Kasım şiirleri de aynı duyguyu taşır.
12. Gençliğe Hitabe: “Ey Türk gençliği!”
Tarih: 20 Ekim 1927 · Yer: Ankara · Vesile: Cumhuriyet Halk Fırkası II. Büyük Kongresi, Nutuk’un sonu
Gençliğe Hitabe, Atatürk’ün 15–20 Ekim 1927 arasında okuduğu Nutuk’un son bölümüdür. Metin, Maarif Vekâleti’nin 26 Ekim 1927 tarihli kararıyla okul sınıflarına asıldı ve o günden beri her 29 Ekim töreninde yüksek sesle okunur. Hitabe, Cumhuriyet’in korunmasını doğrudan gençlere emanet eder.
13. “Bu temel, senin en kıymetli hazinendir”
Tarih: 20 Ekim 1927 · Kaynak: Nutuk
Hitabe’nin ilk cümlesinden hemen sonra gelen bu iki cümle, istiklal ile Cumhuriyet’i gencin varlığının “yegâne”, yani tek temeli olarak tanımlar. “Mevcudiyet” varlık, “istikbal” gelecek demektir. Ardından gelen satırlar, bu hazineyi elinden almak isteyecek iç ve dış düşmanlara karşı uyarıdır.
14. “Muhtaç olduğun kudret, damarlarındaki asil kanda mevcuttur!”
Tarih: 20 Ekim 1927 · Kaynak: Nutuk
Gençliğe Hitabe’nin son cümlesidir. Metin, en kötü ihtimalleri tek tek sayar; memleketin kalelerinin zapt edilmesini, iktidara sahip olanların gaflet içinde olmasını. Bütün bu karanlık tablodan sonra gence görevini hatırlatır ve gereken gücün onun kendisinde olduğunu söyleyerek biter.
15. “Yurtta sulh, cihanda sulh”
Tarih: 20 Nisan 1931 · Vesile: Cumhuriyet Halk Fırkası Genel Başkanı olarak yayımladığı seçim beyannamesi · Kaynak: Resmî Gazete, 21 Nisan 1931
Cumhuriyet’in dış politikasını iki kelimeyle özetleyen bu ilke, 1931 seçimleri öncesinde yayımlanan beyannamede yer aldı ve ertesi gün Resmî Gazete’de yayımlandı. Bugün “Yurtta barış, dünyada barış” diye de söylenir. Savaştan yeni çıkmış bir ülkenin önceliğini barışta kalkınmaya verdiğini gösterir.
16. “Cumhuriyet rejimi demek, demokrasi sistemiyle devlet şekli demektir”
Tarih: 1933 · Kaynak: Afet İnan, Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler
Cumhuriyet’in onuncu yılında söylenen bu sözün devamında Atatürk, kurulan Cumhuriyet’in on yaşını doldururken demokrasinin bütün gereklerini sırası geldikçe uygulamaya koyması gerektiğini belirtir. Söz, Cumhuriyet’i yalnızca bir devlet adı değil, halkın yönetime katıldığı bir düzen olarak tanımlar.
1933: Onuncu Yıl Nutku ve marşı
Cumhuriyet’in onuncu yılı, büyük törenlerle kutlanan ilk dönüm noktasıydı. Atatürk’ün o gün okuduğu nutuk ve aynı yıl yazılan marş, 29 Ekim’in bugün de en çok tekrarlanan sözlerini verdi.
17. Onuncu Yıl Nutku: “Kutlu olsun”
Tarih: 29 Ekim 1933 · Yer: Ankara, 10. yıl töreni · Kaynak: Onuncu Yıl Nutku; Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri II
Atatürk’ün kendi kaleme aldığı Onuncu Yıl Nutku, 29 Ekim 1933’te Ankara’daki törende okundu, radyolarla bütün yurda duyuruldu ve sinemaya da kaydedildi. Yaklaşık altı dakika süren konuşma, bu ilk cümlelerle Cumhuriyet’in on yılını Kurtuluş Savaşı’nın başlangıcına bağlar. Aşağıdaki yedi söz de aynı nutuktandır.
18. “Az zamanda çok ve büyük işler yaptık”
Tarih: 29 Ekim 1933 · Kaynak: Onuncu Yıl Nutku
Nutkun en bilinen cümlelerinden biridir. Atatürk on yılda yapılan işleri tek tek saymak yerine hepsinin en büyüğünün Cumhuriyet’in kendisi olduğunu söyler. Hemen arkasından bu başarıyı Türk milletinin ve ordusunun bir ve beraber yürümesine borçlu olduklarını ekler.
19. “Muasır medeniyet seviyesinin üstüne”
Tarih: 29 Ekim 1933 · Kaynak: Onuncu Yıl Nutku
“Muasır” çağdaş demektir. Burada hedefin çağdaş uygarlık düzeyine yalnızca ulaşmak değil, onun üstüne çıkmak olduğu açıkça söylenir. Nutkun hemen sonraki cümlesi, bunun için zamanın geçmiş asırların gevşek zihniyetine göre değil, çağın hız ve hareket anlayışına göre ölçülmesi gerektiğini ekler.
20. “Türk milleti çalışkandır, Türk milleti zekidir”
Tarih: 29 Ekim 1933 · Kaynak: Onuncu Yıl Nutku
Nutkun ikinci yarısında Atatürk, gelecek hedeflerinin neden ulaşılabilir olduğunu milletin niteliklerine dayandırır. Hemen ardından Türk milletinin millî birlik ve beraberlikle güçlükleri yenmeyi bildiğini söyler. Bu satırlar okul törenlerinde en çok ezberlenen bölümdür.
21. “Elinde ve kafasında tuttuğu meşale, müspet ilimdir”
Tarih: 29 Ekim 1933 · Kaynak: Onuncu Yıl Nutku
“Müspet ilim” deneye ve kanıta dayanan bilim demektir. Atatürk, Cumhuriyet’in ilerleme yolunu aydınlatacak ışığın bilim olduğunu meşale benzetmesiyle anlatır. Söz, 29 Ekim’de okullarda ve üniversitelerde hazırlanan panolarda sık kullanılır.
22. “Ebediyete akıp giden her on senede”
Tarih: 29 Ekim 1933 · Kaynak: Onuncu Yıl Nutku
Nutkun kapanışına doğru Atatürk, sözü kutlamanın kendisine getirir ve her on yılda bir bayramın daha büyük şereflerle kutlanmasını diler. Bu yüzden bu cümle, Cumhuriyet Bayramı tebriklerinde en sık alıntılanan satırlardan biridir. Bayram için kısa ve hazır cümleler arıyorsanız 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı mesajları derlememizde de onlarca seçenek var.
23. “Ne mutlu Türküm diyene!”
Tarih: 29 Ekim 1933 · Yer: Ankara · Kaynak: Onuncu Yıl Nutku, son cümle
Onuncu Yıl Nutku bu cümleyle biter; hemen öncesinde Atatürk, millet bayramının her on yılda daha büyük şereflerle kutlanması dileğini dile getirir. Zamanla Cumhuriyet’in en çok tekrarlanan sloganlarından biri hâline gelen söz, bugün de 29 Ekim törenlerinin son cümlesidir. Bayrak ve vatan üzerine daha fazla söz için bayrak ile ilgili sözler yazımıza göz atabilirsiniz.
24. Onuncu Yıl Marşı: “Çıktık açık alınla”
Yıl: 1933 · Söz: Behçet Kemal Çağlar, Faruk Nafiz Çamlıbel · Beste: Cemal Reşit Rey
Cumhuriyet’in onuncu yılı için yazılan marş, o günden beri 29 Ekim’in değişmeyen sesidir. Marşın sözlerinde Atatürk’ün de katkısı vardır; bazı dizelerde onun önerisiyle değişiklik yapıldığı bilinir. Marşın yalnızca ilk iki dizesine yer verdik; bayram için seçtiğimiz diğer marş ve şarkılar 29 Ekim şarkıları listemizde.
25. “Türkiye Cumhuriyeti’nin temeli kültürdür”
Tarih: 1936 · Kaynak: Afet İnan, Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler
Afet İnan’ın 1936’da tuttuğu notlarda geçen bu söz, Onuncu Yıl Nutku’ndaki “yüksek Türk kültürü” vurgusunun devamıdır. Atatürk aynı notlarda kültürü okumak, anlamak, görebilmek, gördüğünden anlam çıkarmak ve düşünmek olarak tanımlar. Cumhuriyet’i ayakta tutacak olanın silahtan çok bilgi ve kültür olduğu fikrini özetler.
Kopyalanabilir kısa 29 Ekim sözleri
Mesajlaşma uygulamalarında ve sosyal medyada paylaşmak için kısa, kaynak göstermeye gerek olmayan bayram sözleri hazırladık. Her satırın yanındaki Kopyala düğmesiyle sözü doğrudan alabilirsiniz.
Bayramı şiirle kutlamak isteyenler için 29 Ekim şiirleri sayfamızda kısa ve uzun Cumhuriyet şiirleri var. Cumhuriyet’in temel değerlerinden biri olan adalet üzerine söylenmiş sözleri de adaletle ilgili sözler yazımızda topladık.
Sık sorulan sorular
“Yarın Cumhuriyet ilân edeceğiz” sözü ne zaman söylendi?
Mustafa Kemal Paşa bu sözü 28 Ekim 1923 akşamı Çankaya Köşkü’ndeki yemekte, aralarında İsmet Paşa ve Kâzım Paşa’nın da bulunduğu arkadaşlarına söyledi. Olay Nutuk’ta anlatılır. Yaygın olarak bilinen “Efendiler, yarın cumhuriyeti ilan edeceğiz!” biçimi bu cümlenin halk arasındaki söylenişidir.
Cumhuriyet hangi oyla ilan edildi?
Teşkilât-ı Esasiye Kanunu’nu değiştiren 364 sayılı Kanun, 29 Ekim 1923 akşamı saat 20.30’da oylamaya katılan 158 milletvekilinin oybirliğiyle kabul edildi. Mustafa Kemal Paşa da aynı oturumda 158 oyla ilk cumhurbaşkanı seçildi.
Onuncu Yıl Nutku ne zaman ve nerede okundu?
Onuncu Yıl Nutku, 29 Ekim 1933’te Ankara’daki Cumhuriyet’in 10. yıl töreninde Atatürk tarafından okundu ve radyolarla bütün yurda yayımlandı. Nutuk “Ne mutlu Türküm diyene!” cümlesiyle biter.
29 Ekim için en kısa ve anlamlı söz hangisi?
Atatürk’ün sözlerinden “Cumhuriyet fazilettir.”, “Hükümet millettir ve millet hükümettir.” ve “Ne mutlu Türküm diyene!” en kısa ve en çok kullanılanlardır. Kaynak göstermeden paylaşmak isteyenler için yazıdaki kısa kutlama sözlerini de kopyalayabilirsiniz.
Kaynaklar
Bilgileri şu kaynaklarla karşılaştırdık: