Gülmek İle İlgili Sözler: Aristoteles’ten Neşet Ertaş’a 20 Söz

📁 Ünlü Sözler 🕒 24 Eki 2026

Son güncelleme: 24 Ekim 2026

Türk Dil Kurumu gülmeyi, insanın hoşuna veya tuhafına giden olaylar karşısında duygusunu genellikle sesli bir biçimde açığa vurması diye tanımlar. Ama gülmek bundan fazlasıdır: Bazen bir teselli, bazen bir başkaldırı, bazen de en kısa yoldan kurulan dostluktur. Gülmek ile ilgili sözler bu yüzden filozofların, romancıların, mutasavvıfların ve halkın dilinde ayrı ayrı yer bulur. Aristoteles insanı “gülen tek canlı” diye tarif eder, Dickens kahkahanın bulaşıcılığına hayran kalır, Nasreddin Hoca ise tek cümleyle hem güldürür hem düşündürür.

Bu yazıda Aristoteles’ten Shakespeare’e, Mark Twain’den Charlie Chaplin’e, Mevlânâ’dan Neşet Ertaş’a uzanan 20 gülme ve gülümseme sözünü, ayeti, hadisi, atasözünü ve şarkıyı topladık. Her sözün kime ait olduğunu ve nerede geçtiğini özgün metinlerinden kontrol ettik; yabancı dildeki alıntıları kendimiz çevirdik. Chaplin’e mal edilen ünlü bir sözün gerçek sahibini, kısa ve kopyalanabilir gülme sözlerini ve küçük bir testi de ekledik. Aradığınız gül çiçeğiyse gül ile ilgili sözler derlememize göz atabilirsiniz.

İçindekiler

20 gülme sözü bir bakışta

SözKimdenEser
“İnsan gülen tek canlıdır.”1. AristotelesHayvanların Kısımları
“Neşe ve kahkahayla gelsin eski kırışıklar.”2. William ShakespeareVenedik Taciri
“Mutlu olmayı beklemeden gülmeli insan…”3. Jean de La BruyèreKarakterler
“İnsan her güldüğünde hayatına bir şey ekler.”4. Laurence SterneTristram Shandy
“Kahkaha ve neşe kadar bulaşıcı bir şey yoktur.”5. Charles DickensBir Noel Şarkısı
“Gülümsemede razı oluş vardır, kahkaha çoğu zaman bir reddediştir.”6. Victor HugoGülen Adam
“Kahkahanın saldırısı karşısında hiçbir şey ayakta duramaz.”7. Mark TwainEsrarengiz Yabancı
“Bir kez bile gülünmeyen her doğru bize yanlış görünsün!”8. Friedrich NietzscheBöyle Buyurdu Zerdüşt
“Komik, kalbin bir anlık uyuşmasını ister.”9. Henri BergsonGülme
“Hayat yakın plandan trajedi, uzak plandan komedidir.”10. Charlie ChaplinAktarılan söz
“Ağlayıştım, gülüş oldum.”11. MevlânâDîvân-ı Kebîr
“Ya tutarsa!”12. Nasreddin HocaGöle maya çalma fıkrası
“Güldüren de ağlatan da O’dur.”13. Kur’an-ı KerimNecm, 43
“Kardeşinin yüzüne gülümsemen sadakadır.”14. HadisTirmizî, Birr 36
“Çok gülmeyin; çok gülmek kalbi öldürür.”15. Hadisİbn Mâce, Zühd 19
“Gülme komşuna, gelir başına.”16. Türk atasözüHalk söyleyişi
“Gülmekten kırılmak”17. Türkçe deyimHalk söyleyişi
Gülümse18. Sezen AksuŞarkı
Şad Olup Gülmedim19. Neşet ErtaşBozlak
Ne Güzel Güldün20. PinhaniŞarkı

Edebiyattan ve felsefeden gülmek ile ilgili sözler

İlk dokuz madde antik Yunan’dan 20. yüzyılın başına uzanıyor: Bir filozofun biyoloji kitabı, iki komedi ve bir romanla başlayıp gülmenin ne olduğunu ilk kez bütün bir kitapta inceleyen Bergson’la bitiyor. Aynı yazarların başka satırları için edebiyat ve kitap alıntıları sayfamıza da bakabilirsiniz.

1. Aristoteles: “İnsan gülen tek canlıdır”

  • “İnsanın gıdıklanmaya duyarlı tek canlı olmasının nedeni, önce derisinin inceliği, sonra da gülen tek hayvan olmasıdır.”
    Aristoteles, Hayvanların Kısımları

Eser: Hayvanların Kısımları (Peri zōiōn moriōn), III. kitap, 10. bölüm (673a) · Dönem: MÖ 4. yüzyıl

Aristoteles bu cümleyi bir felsefe tartışmasında değil, diyaframı anlattığı biyoloji kitabında kurar: Gıdıklanınca gülmeyi, hareketin hızla diyafram bölgesine ulaşıp orayı ısıtmasıyla açıklar ve insanı bu yönüyle bütün hayvanlardan ayırır. Porphyrios’tan başlayarak mantık kitapları gülebilmeyi insana özgü bir özelliğin klasik örneği olarak verdi; gülmek, yüzyıllar boyunca bu tanımla okutuldu.

2. William Shakespeare: “Neşe ve kahkahayla gelsin eski kırışıklar”

  • “Bırakın, soytarıyı ben oynayayım; neşe ve kahkahayla gelsin eski kırışıklar.”
    William Shakespeare, Venedik Taciri

Oyun: Venedik Taciri, 1. perde 1. sahne · Konuşan: Gratiano · Özgün söz: “Let me play the fool: / With mirth and laughter let old wrinkles come”

Oyunun ilk sahnesinde tüccar Antonio nedenini bilmediği bir hüzne kapılmıştır. Arkadaşı Gratiano onu neşelendirmek için bu dizeleri söyler: Madem yaşlanıp kırışacağız, bu kırışıklar kederden değil gülmekten gelsin. Dört yüz yılı aşkın süredir “gülmek insanı genç tutar” fikrinin edebiyattaki en zarif söyleyişlerinden biri sayılır.

3. Jean de La Bruyère: “Mutlu olmayı beklemeden gülmeli insan”

  • “Mutlu olmayı beklemeden gülmeli insan; yoksa hiç gülmeden ölüp gidebilir.”
    Jean de La Bruyère, Karakterler

Eser: Karakterler (Les Caractères), “Kalp Üzerine” bölümü · Özgün söz: “Il faut rire avant que d’être heureux, de peur de mourir sans avoir ri.”

Fransız ahlakçı La Bruyère, 17. yüzyıl Paris toplumunu kısa gözlemlerle anlattığı Karakterler’i 1688’den başlayarak defalarca genişletti. Bu cümle, insanın mutluluğu hep ileriye ertelediği hâlde gülmeyi bugünden yapabileceğini hatırlatır. Kısa olduğu kadar acı bir uyarıdır da: Beklenen mutluluk hiç gelmeyebilir.

4. Laurence Sterne: “İnsan her güldüğünde hayatına bir şey ekler”

  • “İnsan her gülümsediğinde, hele de güldüğünde, bu kısacık hayatına bir şey ekler.”
    Laurence Sterne, Tristram Shandy

Eser: Tristram Shandy Beyefendinin Hayatı ve Görüşleri (1759–1767), William Pitt’e ithaf · Özgün söz: “every time a man smiles,—but much more so, when he laughs, it adds something to this Fragment of Life.”

İngiliz yazar Sterne, hastalığıyla boğuştuğu yıllarda yazdığı romanını devlet adamı William Pitt’e ithaf ederken kendini neşeyle hastalığa ve hayatın öbür sıkıntılarına karşı koruduğunu anlatır. Ardından gelen bu cümle, gülmenin ömre bir şey kattığı inancının en eski ve en sevimli ifadelerinden biridir. Romanın kendisi de anlatıcının sürekli konudan saptığı oyunbaz yapısıyla mizah edebiyatının öncülerinden sayılır.

Laurence Sterne’in Tristram Shandy romanının 1760 tarihli ilk baskısının birinci cildine ait başlık sayfası
Görsel: Tristram Shandy’nin ilk baskısının başlık sayfası (1760) / Wikimedia Commons (kamu malı)

5. Charles Dickens: “Dünyada kahkaha ve neşe kadar bulaşıcı bir şey yoktur”

  • “Hastalık ve keder bulaşıcı olsa da dünyada kahkaha ve neşe kadar karşı konulmaz biçimde bulaşan bir şey yoktur; bu, işlerin adil ve soylu bir düzenidir.”
    Charles Dickens, Bir Noel Şarkısı

Eser: Bir Noel Şarkısı (A Christmas Carol, 1843), 3. bölüm · Özgün söz: “there is nothing in the world so irresistibly contagious as laughter and good-humour.”

Cimri Scrooge, Şimdiki Noel’in Hayaleti’yle birlikte görünmeden yeğeni Fred’in evine girer. Fred kahkahalarla güldükçe karısı ve misafirleri de gülmeye başlar; Dickens tam bu sırada kahkahanın bulaşıcılığını över. Kitabın sonunda değişen Scrooge’un insanların kendisine gülmesine aldırmadığı da anlatılır: “Kendi yüreği gülüyordu; bu da ona yetiyordu.” Aşağıdaki renkli gravür, ilk baskının baş sayfasında yer alan ve Scrooge’un gençliğindeki neşeli patronu Fezziwig’in Noel balosunu gösteren resimdir.

John Leech’in Bir Noel Şarkısı için yaptığı renkli gravür: Bay Fezziwig’in Noel balosunda kalabalık bir salonda neşeyle dans eden çiftler
Görsel: John Leech, Bay Fezziwig’in Balosu, Bir Noel Şarkısı ilk baskısı (1843) / Wikimedia Commons (CC0)

6. Victor Hugo: “Gülümsemede razı oluş vardır, kahkaha ise çoğu zaman bir reddediştir”

  • “Gülümsemede bir razı oluş vardır; kahkaha ise çoğu zaman bir reddediştir.”
    Victor Hugo, Gülen Adam

Eser: Gülen Adam (L’Homme qui rit, 1869), giriş bölümü “Ursus” · Özgün söz: “Il y a du consentement dans le sourire, tandis que le rire est souvent un refus.”

Hugo bu cümleyi, kurt Homo ile birlikte tekerlekli kulübesinde diyar diyar dolaşan gezgin filozof Ursus’u tanıtırken yazar: Ursus hiç gülümsemez ama sık sık acı acı güler. Romanın kahramanı Gwynplaine ise çocukken yüzüne kalıcı bir gülüş kazınmış bir adamdır; gülmek bu kitapta neşeden çok bir yara ve bir isyandır. Romanın 1928 sinema uyarlamasında Conrad Veidt’in canlandırdığı Gwynplaine’in fotoğrafı, Joker’in yaratıcılarına göre karakterin abartılı gülüşüne ilham verdi; Joker’in akılda kalan sözleri Batman replikleri derlememizde.

Gülen Adam romanından gravür: loş bir kulübede Ursus eğilmiş, kurt Homo ortada duruyor, küçük bir kız post üzerinde uyuyor, bir çocuk sobanın yanında oturuyor
Görsel: Georges Rochegrosse’un çizimi, Fortuné Méaulle’ün gravürü; Gülen Adam, Ursus ve Homo bölümü (yaklaşık 1886) / Wikimedia Commons (CC0)

7. Mark Twain: “Kahkahanın saldırısı karşısında hiçbir şey ayakta duramaz”

  • “Sizin soyunuzun, bütün yoksulluğuna rağmen, gerçekten etkili tek bir silahı vardır: kahkaha. Kahkahanın saldırısı karşısında hiçbir şey ayakta duramaz.”
    Mark Twain, Esrarengiz Yabancı

Eser: Esrarengiz Yabancı (The Mysterious Stranger), ölümünden sonra 1916’da yayımlandı · Konuşan: Genç melek Satan · Özgün söz: “Against the assault of laughter nothing can stand.”

Twain’in son yıllarında defalarca yazıp bitiremediği bu karanlık masalda, Avusturya’nın bir köyüne gelen yabancı insanlara güç, para, ikna, yakarış ve baskının büyük bir yalanı ancak biraz sarsabileceğini, onu bir anda yerle bir edecek olanın kahkaha olduğunu söyler. Twain, sahte otoritelerin, şatafatın ve boş inançların en iyi alayla yıkıldığını düşünürdü; bu cümle onun bütün mizah anlayışının özeti gibidir. Kitap, yazarın ölümünden altı yıl sonra N. C. Wyeth’in resimleriyle yayımlandı.

Mark Twain’in Esrarengiz Yabancı kitabının 1916 tarihli ilk baskısının kapağı: kemerli bir kapının önünde uzun sakallı, cüppeli bir figür
Görsel: Esrarengiz Yabancı ilk baskı kapağı, N. C. Wyeth resmiyle (Harper & Brothers, 1916) / Wikimedia Commons (kamu malı)

8. Friedrich Nietzsche: “Bir kez bile gülünmeyen her doğru bize yanlış görünsün!”

  • “Bir kez bile dans edilmeyen gün bizim için kayıp sayılsın! Ve bir kez bile gülünmeyen her doğru bize yanlış görünsün!”
    Friedrich Nietzsche, Böyle Buyurdu Zerdüşt

Eser: Böyle Buyurdu Zerdüşt, III. kısım, “Eski ve Yeni Levhalar Üzerine”, 23 · Özgün söz: “Und falsch heisse uns jede Wahrheit, bei der es nicht Ein Gelächter gab!”

Nietzsche’nin Zerdüşt’ü ağır başlılığı ve “ağırlık ruhunu” en büyük düşman sayar; dans ve gülme ise onun gözünde özgürleşmenin işaretidir. Bu cümleyle filozof, insanı ezen, hiç gülümsetmeyen bir doğrunun gerçekten doğru olup olmadığını sorgular. Aynı kitapta Zerdüşt, gülmeyi kutsal ilan ettiğini de söyler.

9. Henri Bergson: “Komik, kalbin bir anlık uyuşmasını ister”

  • “Demek ki komik, bütün etkisini gösterebilmek için kalbin bir anlık uyuşmasına benzer bir şey ister.”
    Henri Bergson, Gülme

Eser: Gülme: Komiğin Anlamı Üzerine Deneme (Le Rire, 1900), 1. bölüm · Özgün söz: “quelque chose comme une anesthésie momentanée du cœur”

Fransız filozof Bergson’a göre bir şeye gülebilmek için bir an duygulardan sıyrılıp olaya dışarıdan bakmak gerekir: Acıyarak izlediğimiz bir düşüşe gülemeyiz. Kitap, insanın canlı esnekliğini kaybedip bir makine gibi davrandığı anların komik olduğunu savunur. Önce 1899’da dergi yazıları olarak yayımlanan deneme, gülme üzerine yazılmış en etkili kitaplardan biridir.

Sinemadan, tasavvuftan ve fıkradan gülmek

Sessiz sinemanın en ünlü komedyeni, aşkı gülüşe benzeten bir mutasavvıf ve tek cümlelik cevaplarıyla bilinen Nasreddin Hoca, gülmeyi üç ayrı dilde anlatıyor. Umudu ayakta tutan sözler için umut ile ilgili sözler derlememize de bakabilirsiniz.

10. Charlie Chaplin: “Hayat yakın plandan bakınca trajedi, uzak plandan bakınca komedidir”

  • “Hayat yakın plandan bakınca bir trajedi, uzak plandan bakınca bir komedidir.”
    Charlie Chaplin

Kaynak: Film eleştirmeni Richard Roud’un aktarımı (1972); The Guardian’daki ölüm yazısı (28 Aralık 1977) · Özgün söz: “Life is a tragedy when seen in close-up, but a comedy in long-shot.”

Bu söz Chaplin’in bir kitabında ya da filminde geçmez; onunla konuşan film eleştirmeni Richard Roud tarafından aktarıldı ve Chaplin’in 1977’deki ölümünün ardından yaygınlaştı. Fikrin kendisi ise çok daha eskiye uzanır: 1916’da yayımlanan Charlie Chaplin’s Own Story’de bir olayın trajedi mi komedi mi olduğunun ona nasıl baktığınıza bağlı olduğunu, ikisi arasında kıl payı bile fark olmadığını söyler. Aşağıdaki fotoğraftaki Yumurcak da gözyaşıyla kahkahayı aynı sahnede buluşturan filmlerinin en bilinenidir.

Charlie Chaplin ve küçük Jackie Coogan, Yumurcak filminin tanıtım fotoğrafında yıkık bir kapı eşiğinde yan yana oturuyor
Görsel: Charlie Chaplin ve Jackie Coogan, Yumurcak (The Kid, 1921) tanıtım fotoğrafı / Wikimedia Commons (kamu malı)

11. Mevlânâ: “Ölüydüm, dirildim; ağlayıştım, gülüş oldum”

  • “Ölüydüm, dirildim; ağlayıştım, gülüş oldum. Aşkın devleti geldi, ben de kalıcı bir devlet oldum.”
    Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, Dîvân-ı Kebîr

Eser: Dîvân-ı Kebîr, 1393. gazel (Fürûzanfer numaralandırması) · Özgün söz: “مرده بدم زنده شدم گریه بدم خنده شدم / دولت عشق آمد و من دولت پاینده شدم”

Farsça yazdığı gazellerin toplandığı Dîvân-ı Kebîr’de Mevlânâ, aşkın insanı baştan sona dönüştürmesini ölümden dirilişe, ağlamaktan gülmeye geçiş olarak anlatır. Burada gülüş, bir anlık neşe değil, olgunlaşmış ruhun hâlidir. Gazel Türkçede Abdülbâki Gölpınarlı’nın Divân-ı Kebîr çevirisi başta olmak üzere birçok seçkide yer alır. Mevlânâ’nın huzur veren başka sözleri için huzur ile ilgili sözler sayfamıza bakabilirsiniz.

12. Nasreddin Hoca: “Ya tutarsa!”

  • “Ya tutarsa!”
    Nasreddin Hoca, göle maya çalma fıkrası

Fıkra: Göle maya çalmak · Gelenek: Nasreddin Hoca fıkralarını anlatma geleneği, 2022’den beri UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi’nde

Göl kıyısında suya yoğurt mayası çalan Hoca’yı görenler, gölün yoğurt olmayacağını söyleyerek gülerler. Hoca’nın cevabı kısadır: “Ya tutarsa!” Fıkra hem güldürür hem de imkânsız görünen işlere girişenlerin umudunu anlatır; “göle maya çalmak” Türkçede olmayacak bir işe girişmek anlamında deyimleşmiştir. Aşağıdaki fotoğraf, Hoca’nın Akşehir’deki türbesinde bulunan sandukayı 19. yüzyılın son yıllarında gösteriyor.

Nasreddin Hoca’nın Akşehir’deki türbesinde, ahşap parmaklıklarla çevrili, üstünde sarık bulunan sanduka
Görsel: Nasreddin Hoca’nın Akşehir’deki türbesinde sandukası (1890’ların sonu ya da 1900’lerin başı) / Wikimedia Commons (kamu malı)

Kur’an’da ve hadislerde gülmek

Kur’an’da gülmek ve ağlamak birlikte anılır; hadislerde ise güler yüz bir iyilik sayılırken ölçüsüz gülmeye karşı uyarı yapılır. Ayet ve hadisleri Diyanet İşleri Başkanlığı mealleri ve hadis kitaplarındaki bölüm numaralarıyla veriyoruz.

13. Kur’an-ı Kerim: “Doğrusu, güldüren de ağlatan da O’dur”

  • “Doğrusu, güldüren de ağlatan da O’dur.”
    Kur’an-ı Kerim, Necm Suresi, 43. ayet

Sure: Necm (53), 43. ayet · Meal: Diyanet İşleri Başkanlığı · Özgün söz: “وَأَنَّهُ هُوَ أَضْحَكَ وَأَبْكَىٰ”

Necm Suresi’nin son bölümünde art arda sayılan ayetler, insan hayatındaki karşıtlıkların tek bir kaynaktan geldiğini anlatır: Hemen ardından gelen ayette öldüren ve dirilten de O’dur denir. Gülmek ve ağlamak burada insanın elinde olmayan iki temel duygu olarak birlikte anılır. Kur’an’da Neml Suresi’nin 19. ayetinde de Hz. Süleyman’ın karıncanın sözlerine gülümsediği anlatılır.

14. Hadis: “Kardeşinin yüzüne gülümsemen senin için bir sadakadır”

  • “Kardeşinin yüzüne gülümsemen senin için bir sadakadır.”
    Hz. Muhammed, Tirmizî, Birr 36

Kaynak: Tirmizî, Birr ve Sıla, 36 (1956) · Özgün söz: “تَبَسُّمُكَ فِي وَجْهِ أَخِيكَ لَكَ صَدَقَةٌ”

Hadisin devamında iyiliği emretmek, yolunu kaybetmiş birine yol göstermek ve yoldan taş, diken kaldırmak da sadaka olarak sayılır. Gülümsemenin bu listenin başında yer alması, iyiliğin para harcamadan da yapılabileceğini gösterir. Müslim’in Sahih’inde de (Birr 144) kardeşini güler yüzle karşılamak dahil hiçbir iyiliğin küçük görülmemesi öğütlenir.

15. Hadis: “Çok gülmeyin; çünkü çok gülmek kalbi öldürür”

  • “Çok gülmeyin; çünkü çok gülmek kalbi öldürür.”
    Hz. Muhammed, İbn Mâce, Zühd 19

Kaynak: İbn Mâce, Zühd, 19 (4193); benzer bir rivayet Tirmizî, Zühd, 2 (2305) · Özgün söz: “لاَ تُكْثِرُوا الضَّحِكَ فَإِنَّ كَثْرَةَ الضَّحِكِ تُمِيتُ الْقَلْبَ”

Bu hadis gülmeyi yasaklamaz, ölçüyü hatırlatır: Her şeyi alaya alan, hiçbir şeyi ciddiye almayan bir hâlin insanın iç dünyasını köreltebileceğini anlatır. Önceki maddedeki tebessüm hadisiyle birlikte okunduğunda, güler yüzün övüldüğü ama ölçüsüz kahkahanın uyarıldığı dengeli bir tablo ortaya çıkar. Tirmizî’deki rivayet, birkaç öğütten oluşan daha uzun bir hadisin parçasıdır.

Atasözleri ve deyimlerde gülmek

Türkçede gülmekle kurulmuş pek çok atasözü ve deyim vardır: “bıyık altından gülmek” sinsice alay etmeyi, “gülerken ısırmak” dostça görünüp zarar vermeyi anlatır. Aşağıdaki iki örneği Türk Dil Kurumu sözlüklerindeki anlamlarıyla açıklıyoruz.

16. Türk atasözü: “Gülme komşuna, gelir başına”

  • “Gülme komşuna, gelir başına.”
    Türk atasözü

Kaynak: Türk Dil Kurumu, Güncel Türkçe Sözlük · Anlamı: Başkasının başına gelen kötü bir duruma gülen kişinin başına da aynı şey gelebilir

Bu atasözünde gülmek, neşenin değil alayın adıdır. Komşusunun düştüğü zor duruma gülen kişi, kaderin bir gün aynı durumu kendi kapısına getirebileceğini unutmuştur. Kısa ve kafiyeli yapısı sayesinde çocuklara öğretilen ilk atasözlerinden biridir. Talih ve başa gelenler üzerine başka sözler için kader ile ilgili sözler derlememize de göz atabilirsiniz.

17. Türkçe deyim: “Gülmekten kırılmak”

  • “Ahali gülmekten kırılıyordu.”
    Türk Dil Kurumu, Güncel Türkçe Sözlük örneği

Kaynak: Türk Dil Kurumu, Güncel Türkçe Sözlük · Anlamı: Aşırı derecede gülmek · Benzerleri: gülmekten katılmak, gülmekten yarılmak

Türkçe, çok gülmeyi bedenin dayanamayacağı bir şey gibi anlatmayı sever: İnsan gülmekten kırılır, katılır, yarılır, hatta “kasıkları çatlar”. Bu abartılı deyimler, gerçekten kendini tutamayacak kadar güldüğümüz anları en iyi anlatan ifadelerdir. Sözlükteki örnek cümle de kalabalık bir topluluğun hep birlikte kahkahaya boğulduğu bir sahneyi anlatır.

Gülmeyi anlatan Türkçe şarkılar

Gülüş, Türkçe şarkılarda çoğu zaman sevgilinin yüzündeki en güzel şeydir; bazen de gurbette kaybolan bir neşenin adıdır. Aşağıdaki üç şarkının tam sözlerini ilgili şarkı sayfalarında bulabilirsiniz. Gülümseyen bir sevgiliyi anlatan bir başka şarkı da Cem Yenel – Bi Güldün Cenneti Gördüm.

18. Sezen Aksu – Gülümse

Albüm: Gülümse (29 Mayıs 1991, Coşkun Plak) · Söz: Kemal Burkay · Müzik: Arto Tunçboyacıyan · Düzenleme: Onno Tunç

Sezen Aksu’nun onuncu stüdyo albümüne adını veren şarkı, Kemal Burkay’ın “Hadi Gülümse” adlı şiirinden bestelendi. Albümden klibi çekilen dördüncü şarkıydı; 9 Ağustos 1991’de yayımlanan siyah beyaz klipte Aksu’nun yüzü ile İstanbul sokaklarından görüntüler yer aldı. Bugün hâlâ “gülümse” denince akla ilk gelen şarkıdır. Şarkının sözleri Sezen Aksu – Gülümse sayfasında.

Sezen Aksu’nun Gülümse albümünün kapak fotoğrafı
Görsel: Sezen Aksu, Gülümse albüm kapağı (1991) / sozleri.co

19. Neşet Ertaş – Şad Olup Gülmedim

Tür: Kırşehir bozlağı · Kaynak kişi: Neşet Ertaş · TRT repertuvarı: 809 · Albüm: Bozkırın Tezenesi (2020, Kalan Müzik)

“Şad olup gülmedim eller içinde” diye başlayan bu bozlak, gurbette bir türlü yüzü gülmeyen, sevdiğine kavuşamayan bir garibin yakınmasıdır. TRT repertuvarına Neşet Ertaş’tan derlenerek girdi; uzun havanın serbest ezgisi, Ertaş’ın sesi ve bağlamasıyla bozkırın yalnızlığını taşır. Kalan Müzik’in 2020’de yayımladığı Bozkırın Tezenesi derlemesinde de yer alır. Türkünün sözleri Neşet Ertaş – Şad Olup Gülmedim sayfasında.

Neşet Ertaş karanlık bir sahnede mikrofon önünde bağlama çalıyor
Görsel: Neşet Ertaş / sozleri.co

20. Pinhani – Ne Güzel Güldün

Albüm: Zaman Beklemez (Nisan 2008, Beğeni Müzik) · Sıra: 4. şarkı · Süre: 4:44

Pinhani’nin İnandığın Masallar’dan sonra yayımladığı ikinci albümü Zaman Beklemez’de yer alan şarkı, bir sevgilinin gülüşünün geride bıraktığı izi anlatır. Grubun sakin rock tarzıyla sevilen şarkı, yayımlandığı günden beri sevdiğine “ne güzel güldün” demek isteyenlerin paylaşımlarında sık sık karşımıza çıkar. Şarkının sözleri Pinhani – Ne Güzel Güldün sayfasında.

Pinhani grubunun üyeleri açık gri bir fonun önünde yan yana duruyor
Görsel: Pinhani / sozleri.co

Yanlış atfedilen gülmek sözü

  • “Gülmeden geçen gün kaybedilmiş bir gündür.”
    Charlie Chaplin’e atfedilir; asıl sahibi Nicolas Chamfort

Durum: Yanlış atıf · Asıl kaynak: Chamfort, Maksimler ve Düşünceler, 80: “La plus perdue de toutes les journées est celle où l’on n’a pas ri.”

İnternette Charlie Chaplin, Groucho Marx ya da E. E. Cummings imzasıyla dolaşan bu söz, aslında 18. yüzyıl Fransız yazarı Nicolas Chamfort’a aittir. Chamfort’un ölümünden sonra 1795’te yayımlanan Maksimler ve Düşünceler’inde cümle şöyledir: “Bütün günlerin en çok kaybedileni, hiç gülmediğimiz gündür.” İngilizceye “A day without laughter is a day wasted” biçiminde kısaltılarak geçen söz, zamanla daha tanınmış komedyenlere mal edildi.

Kısa ve kopyalanabilir gülme sözleri

Mesaj, fotoğraf altı ya da güzel bir günün paylaşımı için listedeki sözlerin en kısa hâllerini bir araya getirdik.

  • “Bütün günlerin en çok kaybedileni, hiç gülmediğimiz gündür.”
    Nicolas Chamfort
  • “Kahkahanın saldırısı karşısında hiçbir şey ayakta duramaz.”
    Mark Twain
  • “Dünyada kahkaha ve neşe kadar bulaşıcı bir şey yoktur.”
    Charles Dickens
  • “Neşe ve kahkahayla gelsin eski kırışıklar.”
    William Shakespeare
  • “Mutlu olmayı beklemeden gülmeli insan.”
    Jean de La Bruyère
  • “Ağlayıştım, gülüş oldum.”
    Mevlânâ
  • “Kardeşinin yüzüne gülümsemen sadakadır.”
    Hadis, Tirmizî
  • “Gülme komşuna, gelir başına.”
    Türk atasözü

Mini test: Bu gülme sözü kimin?

Aşağıdaki soruların cevabını tahmin edin, sonra cevabı görmek için soruya dokunun.

“Bütün günlerin en çok kaybedileni, hiç gülmediğimiz gündür.”

Nicolas Chamfort. Söz sık sık Charlie Chaplin’e mal edilse de Chamfort’un 1795’te yayımlanan Maksimler ve Düşünceler’inde geçer.

“Kahkahanın saldırısı karşısında hiçbir şey ayakta duramaz.”

Mark Twain, Esrarengiz Yabancı. Sözü kitapta genç melek Satan söyler; kitap Twain’in ölümünden sonra 1916’da yayımlandı.

Aristoteles insanı hangi özelliğiyle bütün hayvanlardan ayırır?

Gülen tek canlı olmasıyla. Bu gözlem Hayvanların Kısımları adlı eserin III. kitabında, gıdıklanma anlatılırken geçer.

“Gülme komşuna, …” atasözünü tamamlayın.

“…gelir başına.” Başkasının başına gelen kötü bir duruma gülenin başına da aynı şeyin gelebileceğini anlatır.

Yüzüne kalıcı bir gülüş kazınmış Gwynplaine hangi romanın kahramanıdır?

Victor Hugo’nun Gülen Adam’ı. 1869’da yayımlanan romanın 1928 sinema uyarlaması Joker karakterinin gülüşüne ilham verdi.

Sık sorulan sorular

Gülmek ile ilgili en güzel söz hangisidir?

Seçim kişiye göre değişse de en çok paylaşılan gülme sözleri Chamfort’un “Bütün günlerin en çok kaybedileni, hiç gülmediğimiz gündür.” cümlesi, Dickens’ın “Dünyada kahkaha ve neşe kadar bulaşıcı bir şey yoktur.” sözü ve Mark Twain’in “Kahkahanın saldırısı karşısında hiçbir şey ayakta duramaz.” cümlesidir. Türkçede ise “Gülme komşuna, gelir başına” atasözü öne çıkar.

“Gülmeden geçen gün kaybedilmiş bir gündür” sözü kimin?

Söz çoğunlukla Charlie Chaplin’e mal edilir, ama asıl sahibi Fransız yazar Nicolas Chamfort’tur. Chamfort’un ölümünden sonra 1795’te yayımlanan Maksimler ve Düşünceler’inde “Bütün günlerin en çok kaybedileni, hiç gülmediğimiz gündür.” biçiminde geçer.

“Gülme komşuna, gelir başına” ne demek?

Bu atasözü, başkasının başına gelen kötü bir duruma gülen kişinin başına da aynı şeyin gelebileceğini anlatır. İnsanları başkalarının talihsizliğiyle alay etmemeye çağırır.

Kur’an’da gülmek ile ilgili ayet var mı?

Evet. Necm Suresi’nin 43. ayetinde “Doğrusu, güldüren de ağlatan da O’dur.” buyrulur. Neml Suresi’nin 19. ayetinde ise Hz. Süleyman’ın karıncanın sözlerine gülümsediği anlatılır.

Tebessüm ile kahkaha arasındaki fark nedir?

Türk Dil Kurumu’na göre tebessüm gülümseme, yani ses çıkarmadan hafifçe gülmektir. Kahkaha ise yüksek sesle gülmedir. İki sözcük de Türkçeye Arapçadan geçmiştir.

Kaynaklar

  • Aristoteles, Hayvanların Kısımları (De Partibus Animalium), III.10, 673a; W. Ogle çevirisi, MIT Internet Classics Archive.
  • William Shakespeare, The Merchant of Venice, 1. perde 1. sahne; Project Gutenberg, Wikiquote (İngilizce).
  • Jean de La Bruyère, Les Caractères, “Du cœur” (1696 baskısı); Vikikaynak (Fransızca), Wikiquote (İngilizce).
  • Laurence Sterne, The Life and Opinions of Tristram Shandy, Gentleman, William Pitt’e ithaf; Project Gutenberg, Wikiquote (İngilizce).
  • Charles Dickens, A Christmas Carol (1843), 3. ve 5. bölümler; Project Gutenberg, Wikiquote (İngilizce).
  • Victor Hugo, L’Homme qui rit (1869), giriş bölümü “Ursus”; Project Gutenberg (Fransızca), Wikiquote (İngilizce).
  • Mark Twain, The Mysterious Stranger (1916), 10. bölüm; Project Gutenberg, Wikiquote (İngilizce).
  • Friedrich Nietzsche, Also sprach Zarathustra, III. kısım, “Von alten und neuen Tafeln” 23; Project Gutenberg (Almanca ve İngilizce).
  • Henri Bergson, Le Rire. Essai sur la signification du comique (1900), 1. bölüm; Vikikaynak (Fransızca), Project Gutenberg (İngilizce çeviri).
  • Charlie Chaplin; Quote Investigator, “Life Is a Tragedy When Seen in Close-Up, But a Comedy in Long-Shot” (2017); Charlie Chaplin’s Own Story (1916).
  • Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, Dîvân-ı Kebîr, 1393. gazel; Ganjoor; Abdülbâki Gölpınarlı, Divân-ı Kebîr çevirisi.
  • Nasreddin Hoca, “Göle Maya Çalmak” fıkrası; Vikikaynak; UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi (2022).
  • Kur’an-ı Kerim, Necm 43, Neml 19; Diyanet İşleri Başkanlığı meali.
  • Tirmizî, Birr 36 (1956), Zühd 2 (2305); Müslim, Birr 144; İbn Mâce, Zühd 19 (4193); Sunnah.com, Diyanet İşleri Başkanlığı yayınları.
  • Türk Dil Kurumu, Güncel Türkçe Sözlük ve Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü: “gülmek”, “gülme komşuna, gelir başına”, “gülmekten kırılmak”, “tebessüm”, “kahkaha”; Vikisözlük.
  • Sezen Aksu, Gülümse (1991, Coşkun Plak); Neşet Ertaş, Bozkırın Tezenesi (2020, Kalan Müzik); Pinhani, Zaman Beklemez (2008, Beğeni Müzik); TRT repertuvar kayıtları, Deezer, Vikipedi.
  • Nicolas Chamfort, Maximes et pensées, 80; Quote Investigator, “A Day Without Laughter Is a Day Wasted” (2011).
  • Görseller: Wikimedia Commons, sozleri.co.

Yorum Yap

E-posta adresiniz yayımlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir.