Yazan
Editör · Sözleri.co
- 1992 İstanbul doğumlu
- Radyo ve Televizyon mezunu
- Tam zamanlı editör
Hilal Can, 1992 yılında İstanbul’da doğdu. Radyo ve televizyon eğitimi aldı. Sözleri.co’da tam zamanlı editör olarak şarkı sözü sayfalarını, şiir ve kitap alıntılarını ve kültür yazılarını hazırlar. Edebiyat, şiir, sanat, felsefe, psikoloji ve bilim alanlarına ilgi duyar.
- Edebiyat
- Şiir
- Sanat
- Felsefe
- Psikoloji
- Bilim
Son güncelleme: 31 Ekim 2026
Sabah radyoda yarım kulakla duyduğunuz bir nakarat akşam olmuş hâlâ kafanızda dönüyor. Ne yaparsanız yapın aynı birkaç ölçü başa sarıp duruyor. Bu tanıdık deneyimin bilimde bir adı var: psikologlar ona istemsiz müzikal imgelem diyor, gündelik dilde ise Almancadaki Ohrwurm sözcüğünden gelen kulak kurdu (İngilizcede earworm) adıyla biliniyor. Peki şarkılar neden kafamıza takılır? Son yirmi yılda yapılan araştırmalardan öne çıkan altı bulguyu, Türkçe şarkılardan örneklerle derledik.
İçindekiler
1. Neredeyse herkesin başına geliyor
Cincinnati Üniversitesi’nden pazarlama profesörü James Kellaris, 2000’lerin başında yaptığı anketlerde insanların yüzde 97 ile 99’unun zaman zaman kulak kurduna yakalandığını bildirdi. Daha büyük ölçekli veri Finlandiya’dan geldi: Helsinki Üniversitesi’nde Lassi Liikkanen’in 2007’de başlattığı çevrim içi ankete 12.519 kişi katıldı ve katılımcıların yüzde 89,2’si bu deneyimi en az haftada bir yaşadığını söyledi.
Aynı çalışmada çok müzik dinleyen ve müzikle uğraşan kişilerde kulak kurdunun daha sık görüldüğü, yaş ilerledikçe sıklığın azaldığı da ortaya çıktı. Yani kafanızda dönen nakarat bir tuhaflık değil; zihnin müzikle kurduğu en sıradan ilişkilerden biri.
2. Son duyduğumuz ve sık duyduğumuz şarkı takılıyor
Londra’daki Goldsmiths Üniversitesi’nden Victoria Williamson ve ekibinin 2012’de Psychology of Music dergisinde yayımlanan çalışmasına göre kulak kurdunu en sık başlatan şey, şarkıyı yakın zamanda ya da tekrar tekrar duymak. İkinci sırada hatıra tetikleyicileri geliyor: bir kelime, bir kişi ya da bir ortam, o anda çalmayan bir şarkıyı da aklımıza getirebiliyor.
Western Washington Üniversitesi’nden Ira Hyman ve arkadaşlarının 2013 tarihli araştırması da bunu destekliyor: dinledikten hemen sonra kafada çalmaya devam eden şarkının sonraki 24 saat içinde geri dönme olasılığı daha yüksek. Üstelik takılanlar yalnızca “sinir bozucu” şarkılar değil; çoğu zaman bildiğimiz ve sevdiğimiz şarkılar. Bir düğünde defalarca çalınan Gülşen’in Bangır Bangır’ı ertesi gün de dilinizden düşmüyorsa sebebi tam olarak bu. Benzer bir etkiyi yaratan parçaları en güzel düğün şarkıları listemizde bulabilirsiniz.
3. Takılan şarkıların ortak bir kalıbı var
Kelly Jakubowski ve ekibi 2016’da Psychology of Aesthetics, Creativity, and the Arts dergisinde yayımlanan çalışmada 3.000 kişinin en sık kulak kurdu olarak andığı şarkıları, popülerlik ve tarz bakımından eşleştirilmiş ama hiç anılmamış şarkılarla karşılaştırdı. Sonuç ilginçti: kafaya takılan şarkılar genellikle daha hızlı tempolu, alışılmış bir melodi eğrisine sahip, ama içinde beklenmedik bir sıçrama ya da ortalamadan fazla nota tekrarı barındıran parçalardı. Listenin zirvesinde Lady Gaga’nın “Bad Romance” şarkısı vardı; ikinci sıradaki şarkının adı ise neredeyse konuyu özetliyor: Kylie Minogue’un “Can’t Get You Out of My Head” (Seni kafamdan atamıyorum) şarkısı.
Bu tarif Türk popunun en yapışkan şarkılarına da çok uyuyor. Tarkan’ın Şımarık’ındaki öpücük sesleri, Hadise’nin Düm Tek Tek’indeki ritmik hece tekrarı ya da Tarkan’ın Kuzu Kuzu’sundaki tek kelimelik nakarat; hepsi hızlı, kolay hatırlanan ve küçük bir sürprizle akılda kalan kalıplar.
4. Beyin sessizliği şarkıyla dolduruyor
Dartmouth Koleji’nden David Kraemer ve arkadaşları 2005’te Nature dergisinde yayımlanan deneyde katılımcılara şarkılar dinletirken parçaların içine birkaç saniyelik sessiz boşluklar yerleştirdi. Tanıdık şarkılarda katılımcılar boşluk boyunca müziğin devam ettiğini “duyduklarını” söyledi; beyin taramalarında da bu sessiz anlarda işitsel korteksle ilişkili bölgelerin etkinleştiği görüldü. Tanımadıkları şarkılarda ise böyle bir etki ortaya çıkmadı.
Kısacası beyin, bildiği bir şarkının eksik kalan kısmını kendi kendine tamamlıyor. İlk birkaç notadan şarkıyı tanıyabilmemiz de bu yüzden; kendinizi denemek isterseniz şarkı tahmin etme oyunu sayfamız tam bu yeteneğe dayanıyor.
5. Yarım kalan şarkı ve “beyin kaşıntısı”
Kellaris, kulak kurdunu bir tür “bilişsel kaşıntı” olarak tarif eder: bazı şarkıların özellikleri beyni kaşındırır ve bu kaşıntıyı gidermenin tek yolu melodiyi zihinde tekrarlamaktır. Bu fikir, Sovyet psikolog Bluma Zeigarnik’in adıyla anılan etkiyle sık sık ilişkilendirilir: yarıda kesilen işler, tamamlananlara göre akılda daha çok kalır. Şarkının yalnızca bir parçasını duymak da zihinde “bitmemiş iş” bırakıyor olabilir.
Ancak bulgular burada karışık. Hyman’ın ekibi, dinledikten hemen sonra kafada süren şarkının geri dönme eğilimini bu etkiyle uyumlu bulsa da şarkıyı yarım dinletmenin kulak kurdu riskini artırmadığını gördü; McCullough-Campbell ve Margulis’in 2015 tarihli deneyi de bitmiş ve yarım kalmış şarkılar arasında fark bulmadı. Yani “yarım kalan nakarat” güçlü bir açıklama adayı, ama henüz kanıtlanmış bir gerçek değil.
6. Zihin boştayken ve müzik önemliyken daha sık geliyor
Williamson’ın çalışmasında dikkatin dağınık olduğu anlar, örneğin hayallere dalmak ya da uykudan yeni uyanmak, kulak kurdunu kolaylaştıran durumlar arasında yer aldı. Hyman’ın katılımcıları da takılan şarkıların en çok zihni az yoran gündelik işler sırasında geri döndüğünü anlattı.
Reading Üniversitesi’nden Philip Beaman ve Tim Williams’ın 2010’da British Journal of Psychology‘de yayımlanan araştırması ise kişisel bir farka dikkat çekti: müziği hayatında önemli sayan kişiler, kulak kurtlarının daha uzun sürdüğünü ve kontrol etmesinin daha zor olduğunu bildirdi. Belirleyici olan müzik eğitimi değil, müziğe verilen önemdi. Nörolog Oliver Sacks da 2007 tarihli Musicophilia kitabında bu döngülere “Brainworms, Sticky Music, and Catchy Tunes” başlıklı ayrı bir bölüm ayırmıştı.
Kulak kurdundan kurtulmanın yolları
Araştırmacıların denediği ve önerdiği birkaç yöntem:
Mini test: Sizde kulak kurdu ne kadar güçlü?
Aşağıdaki dört soruyu kendiniz için yanıtlayın, sonucunuzu hemen görün.
Geçen hafta en az bir şarkı kafanıza takıldı mı?
Takılan şarkı genellikle sevdiğiniz bir şarkı mı oluyor?
Kulak kurdu en çok yürürken, duşta ya da bulaşık yıkarken mi geliyor?
Müzik hayatınızda çok önemli bir yer tutuyor mu?
Yanıtladıkça sonucunuz burada görünecek.
Sık sorulan sorular
Şarkıların kafaya takılmasına ne denir?
Bilimsel adı istemsiz müzikal imgelemdir; gündelik dilde Almanca Ohrwurm sözcüğünden gelen “kulak kurdu” (İngilizce earworm) denir. Bir şarkının ya da kısa bir bölümünün istemeden zihinde tekrar tekrar çalmasıdır.
Kafaya şarkı takılması normal mi?
Evet. Finlandiya’da 12.519 kişiyle yapılan bir ankette katılımcıların yüzde 89,2’si bunu en az haftada bir yaşadığını söyledi. Kulak kurdu çoğu zaman zararsızdır ve kendiliğinden geçer.
Hangi şarkılar daha çok kafaya takılır?
Jakubowski ve arkadaşlarının 2016 tarihli çalışmasına göre daha hızlı tempolu, alışılmış bir melodi eğrisine sahip ama beklenmedik sıçramalar ya da nota tekrarları içeren, ayrıca listelerde başarılı olmuş ve yakın zamanda duyulmuş şarkılar.
Kafaya takılan şarkıdan nasıl kurtulunur?
Sakız çiğnemek, şarkıyı baştan sona dinlemek, anagram gibi orta zorlukta sözel bir uğraşa yönelmek ya da başka bir şarkı dinlemek işe yarayabilir. Şarkıyı zorla bastırmaya çalışmak ise genellikle daha az etkilidir.
Kulak kurdu ne kadar sürer?
Beaman ve Williams’ın günlük çalışmasına göre kulak kurdu saatlerce sürebilir, ancak tekrarlaması nadirdir ve genellikle 24 saatten uzun devam etmez.
Kaynaklar
Bu yazıdaki bulgular, yukarıdaki bilimsel yayınların özetlerinden ve araştırmacıların açıklamalarından derlenmiştir; tıbbi tavsiye yerine geçmez. Yorumlar Söz Arşivi editörlerince hazırlanmıştır.