Abdülkadir Geylani Sözleri: Kaynaklı 15 Söz

Son güncelleme: 21 Ekim 2026

Abdülkadir Geylani sözleri diye paylaşılan cümlelerin önemli bir kısmı hiçbir eser adı taşımaz; bazıları ona ait olmayan risalelerden, bazıları ise onun başkalarından aktardığı sözlerden gelir. Bu listede yalnızca Geylani’nin iki temel eserinde, Fütûhu’l-Gayb ve el-Fethu’r-Rabbânî‘de bulunduğunu doğrulayabildiğimiz 15 sözü topladık. Her sözün altında eserin adını ve makale ya da meclis numarasını bulacaksınız.

Her sözü eserin en az iki bağımsız çevirisinde (biri Türkçe, biri İngilizce) karşılaştırdık; makale ve meclis numaralarını bu çevirilere göre verdik. Alıntıları okunabilir olsun diye kısalttık ve sadeleştirdik, anlamı değiştirmedik. Sözlerin yanındaki Kopyala düğmesiyle metni tek tıkla alabilirsiniz. Farklı âlim ve mutasavvıflardan seçmeler için ağır, derin ve etkili dini sözler sayfamıza da göz atabilirsiniz.

Abdülkadir Geylani kimdir?

• Tam adı: Muhyiddîn Ebû Muhammed Abdülkādir-i Geylânî
• Doğum: 470 / 1077 (bazı kaynaklarda 1078), Hazar Denizi’nin güneybatısındaki Gîlân bölgesinde Neyf köyü
• Ölüm: 561 / 1166, Bağdat
• Bilinen yönü: Kādiriyye (Kādirîlik) tarikatının kurucusu; vaazlarıyla tanınan âlim ve mutasavvıf
• Bağdat yılları: On sekiz yaşında Bağdat’a gitti, fıkıh ve hadis okudu; ilk vaazlarını 1127’de verdi
• Başlıca eserleri: Fütûhu’l-Gayb, el-Fethu’r-Rabbânî, Gunyetü’t-Tâlibîn
• Türbesi: Bağdat’ın Bâbüşşeyh semtinde, adıyla anılan caminin içinde

Bu listedeki kaynaklar: Fütûhu’l-Gayb, Geylani’nin oğlu Abdürrezzâk’ın derlediği 78 vaazdan ve vasiyetinden oluşur. el-Fethu’r-Rabbânî ise 1150–1152 yılları arasında verdiği 62 vaazın, müritleri tarafından tarih ve yer belirtilerek kaydedilmesiyle oluşmuştur; bu yüzden meclis numaralarının yanına vaazın tarihini de ekledik.

İçindekiler

• 1. Her mümine üç şey gereklidir
• 2. Kadere itiraz, inancı öldürür
• 3. Uyun, uydurmayın
• 4. Bir kalbe iki sevgi sığmaz
• 5. Dünyayı kalbinden çıkar
• 6. Dünya bir pazardır
• 7. Bela gelince önce kime koşarız?
• 8. Halktan, hevesten ve iradeden fani ol
• 9. Sağlam kalp şefkatle dolar
• 10. Yüzü güler, kalbi hüzünlüdür
• 11. Allah seni senin için ister
• 12. Merdivenin ilk basamağı
• 13. Tasavvuf laf değil, terk işidir
• 14. Fakirliğin ve zenginliğin hakikati
• 15. Sana dünyadan iki şey yeter
• Hangi eserinden okumaya başlamalı?
• Listeye neden almadığımız sözler
• Sık sorulan sorular
• Kaynaklar

1. Her mümine üç şey gereklidir

• Her mümine, bütün hâllerinde üç şey gereklidir: Emredilene itaat, yasaklanandan kaçınmak ve kadere rıza.
  — Abdülkadir Geylani, Fütûhu’l-Gayb

Kaynak: Fütûhu’l-Gayb, 1. makale (“Her Mümine Lâzım Olanlar”) · Çeviri: sadeleştirilmiş

Fütûhu’l-Gayb bu kısa cümleyle açılır ve eserin geri kalanı bir bakıma bu üç maddenin açılımıdır. Geylani’nin tasavvufu şeriatın dışına taşmayan bir yol olarak anılır; bu söz de onun bütün manevi tavsiyelerini sıradan bir müminin gündelik hayatına bağlayan bir çerçeve sunar. Üçüncü madde olan kadere rıza, listedeki pek çok sözün de ortak paydasıdır.

2. Kadere itiraz, inancı öldürür

• Kader başa geldiğinde ona kafa tutmak; inancı öldürür, tevhidin nurunu söndürür, tevekkülü ve ihlası yok eder. Müminin kalbi “niçin” ve “neden” bilmez; “Başüstüne” der.
  — Abdülkadir Geylani, el-Fethu’r-Rabbânî

Kaynak: el-Fethu’r-Rabbânî, 1. meclis (3 Şevval 545 / 1150, ribat) · Çeviri: sadeleştirilmiş

el-Fethu’r-Rabbânî’nin ilk vaazı, Geylani’nin en sert ama en çok alıntılanan cümleleriyle başlar. Burada kastedilen soru sormamak değil, başa gelen acı karşısında Allah’la hesaplaşmaya kalkmaktır. Aynı vaazda nefsin ancak mücadeleyle yola geleceğini de anlatır; teslimiyet bu mücadelenin sonucudur.

3. Uyun, uydurmayın

• Tâbi olun, bid’at çıkarmayın; itaat edin, yoldan sapmayın; Allah’ı birleyin, şirk koşmayın; sabredin, korkuya kapılmayın.
  — Abdülkadir Geylani, Fütûhu’l-Gayb

Kaynak: Fütûhu’l-Gayb, 2. makale (“Hayrı Tavsiye”) · Çeviri: kısaltılmış ve sadeleştirilmiş

Bu söz, Geylani’nin müritlerine sık sık tekrarladığı tavsiyenin özüdür. TDV İslâm Ansiklopedisi de onun öğrencilerine “Uyun, uydurmayın; itaat edin, muhalefet etmeyin” şeklinde öğütler verdiğini kaydeder. Neredeyse aynı kelimelerle kurulan bir çağrı el-Fethu’r-Rabbânî’deki vaazlarında da geçer; yani tek bir metne sıkışmış bir cümle değil, onun düşüncesinin ana çizgisidir.

4. Bir kalbe iki sevgi sığmaz

• Her birinizin yalnızca bir kalbi var; onunla hem dünyayı hem ahireti nasıl sevebilirsiniz? Bir kalbe hem Yaratan hem yaratılmışlar nasıl sığar?
  — Abdülkadir Geylani, el-Fethu’r-Rabbânî

Kaynak: el-Fethu’r-Rabbânî, 10. meclis (Şevval 545 / 1150) · Çeviri: sadeleştirilmiş

İnternette en çok paylaşılan Abdülkadir Geylani sözlerinden biri ve gerçekten onun vaazlarından. Geylani burada dünyayı bütünüyle reddetmiyor; kalbin neyle dolu olduğunu soruyor. Aynı fikri başka bir meclisinde de “Hakk’ın sevgisiyle başkalarının sevgisi tek kalpte birleşmez” diyerek tekrar eder.

5. Dünyayı kalbinden çıkar

• Dünyayı kalbinden ve elinden çıkar. Buna gücün yetmiyorsa elinde kalsın ama kalbinden çıkar; güçlendiğinde elinden de çıkarıp ihtiyaç sahiplerine ver.
  — Abdülkadir Geylani, el-Fethu’r-Rabbânî

Kaynak: el-Fethu’r-Rabbânî, 12. meclis (2 Zilkade 545 / 1150, ribat) · Çeviri: sadeleştirilmiş

Bu söz, zühdü bir anda her şeyi terk etmek olarak değil, adım adım bir arınma olarak anlatır. Önce kalp boşaltılır, el ise sonra gelir; Geylani dinleyicisinden gücünün üstünde bir şey istemez. Sözün sonundaki “ihtiyaç sahiplerine ver” vurgusu da zühdün yalnızca bireysel bir iç hâl olmadığını hatırlatır.

6. Dünya bir pazardır

• Bu dünya bir pazardır; az sonra dağılır, kimse kalmaz. Akşam olunca herkes evine döner. Bu çarşıda yalnızca ahiret pazarında geçecek şeyi alın.
  — Abdülkadir Geylani, el-Fethu’r-Rabbânî

Kaynak: el-Fethu’r-Rabbânî, 36. meclis (2 Recep 545 / 1150, medrese) · Çeviri: kısaltılmış ve sadeleştirilmiş

Bağdat’ın kalabalık çarşılarını dinleyen bir topluluk için son derece somut bir benzetme. Pazarın akşam dağılması ömrün bitişine, “ahiret pazarında geçecek mal” ise iyi amele işaret eder. Geylani başka bir vaazında da dünyayı “yakında kapanacak bir çarşı” diye anar.

7. Bela gelince önce kime koşarız?

• Kul bir musibetle sınandığında önce kendi gücüyle kurtulmaya çalışır; olmazsa insanlardan yardım ister; o da olmazsa dua ve niyazla Rabbine yönelir.
  — Abdülkadir Geylani, Fütûhu’l-Gayb

Kaynak: Fütûhu’l-Gayb, 3. makale (“İmtihan”) · Çeviri: kısaltılmış ve sadeleştirilmiş

Geylani bu makalede insanın sıkıntı anındaki sırasını neredeyse bir psikolog gözlemiyle anlatır. Eleştirdiği şey çabalamak değil, Allah’a yönelişin hep en sona bırakılmasıdır. Makalenin devamında, bütün sebeplerden umudu kesilen kulun sonunda her işte yalnızca Allah’ın fiilini gördüğü hâli anlatır.

8. Halktan, hevesten ve iradeden fani ol

• Allah’ın izniyle halktan, emriyle hevâ ve hevesinden, fiiliyle kendi iradenden fani ol; işte o zaman Allah’ın ilmine layık bir kap olursun.
  — Abdülkadir Geylani, Fütûhu’l-Gayb

Kaynak: Fütûhu’l-Gayb, 6. makale (“Mahlukattan Fani Olma”) · Çeviri: sadeleştirilmiş

Fütûhu’l-Gayb’ın en yoğun tasavvufi cümlelerinden biri. “Fani olmak” burada insanlardan kaçmak değil, iyiliği ve kötülüğü onlardan beklememek anlamında kullanılır. Geylani bunu anne karnındaki ve beşikteki hâlimize benzetir: O zamanlar da işimizi üstlenen biz değildik.

Tasavvufi kavramlara şiir yoluyla yaklaşmak isteyenler, sitemizdeki Nesimi – Ben Bu Cihana Sığmazam sözlerine de göz atabilir.

9. Sağlam kalp şefkatle dolar

• Kalp sağlığına kavuşunca bütün yaratılmışlara karşı rahmet ve şefkatle dolar.
  — Abdülkadir Geylani, el-Fethu’r-Rabbânî

Kaynak: el-Fethu’r-Rabbânî, 14. meclis (7 Zilkade 545 / 1150, medrese) · Çeviri: sadeleştirilmiş

Listedeki en kısa sözlerden biri ama belki en kapsayıcısı. Geylani’ye göre manevi sağlığın ölçüsü ne kadar ibadet edildiği kadar, insanlara karşı ne kadar merhametli olunduğudur. Aynı vaazda bunu, Allah’tan bütün insanları kapısına yönlendirmesini isteyen bir duayla birlikte anar.

10. Yüzü güler, kalbi hüzünlüdür

• Dünya müminin zindanıdır; zindandaki nasıl sevinsin? Yüzü güler görünse de kalbi sızlar; dışı sevinçli, içi hüzünlüdür.
  — Abdülkadir Geylani, el-Fethu’r-Rabbânî

Kaynak: el-Fethu’r-Rabbânî, 42. meclis (19 Recep 545 / 1150, medrese) · Çeviri: sadeleştirilmiş

Sözün ilk cümlesi Geylani’nin vaazında aktardığı bir hadistir; devamı ise onun bu hadise yaptığı yorumdur. Mümin hüznünü insanlara yük etmez, onu Rabbiyle arasında saklar. 5. meclisinde de Peygamber Efendimiz’in insanların gönlünü hoş etmek için tebessüm ettiğini, kalbinin ise tefekkürle dolu olduğunu anlatır.

Haftanın en bereketli gününde paylaşmak için kısa ve dualı metinler arıyorsanız Cuma mesajları derlememiz işinize yarayabilir.

11. Allah seni senin için ister

• Yaratılmışlar seni kendileri için ister; Allah ise seni senin için ister.
  — Abdülkadir Geylani, el-Fethu’r-Rabbânî

Kaynak: el-Fethu’r-Rabbânî, 49. meclis (11 Şaban 545 / 1150, medrese) · Çeviri: sadeleştirilmiş

Sosyal medyada “Bütün insanlar seni kendi menfaati için ister” şeklinde dolaşan sözün aslı budur. Geylani bu fikri vaazlarında birkaç kez tekrarlar; 52. meclisinde de insana, kendisini kendi iyiliği için sevenle beraber olmasını öğütler. Vurgu açıktır: Kulluk Allah’ın ihtiyacı değil, insanın kendi iyiliğidir.

12. Merdivenin ilk basamağı

• Henüz Müslümanlığın sağlam değilken imana nasıl varacaksın? İmanın kuvvet bulmadan yakîne, yakînin tamamlanmadan mârifete nasıl ulaşacaksın?
  — Abdülkadir Geylani, el-Fethu’r-Rabbânî

Kaynak: el-Fethu’r-Rabbânî, 54. meclis (10 Ramazan 545 / 1150, medrese) · Çeviri: sadeleştirilmiş

Geylani manevi yolu, biri bitmeden öbürüne geçilemeyen basamaklar olarak tarif eder: İslam, iman, yakîn ve mârifet. Bu söz, temel ibadetleri ve ahlakı atlayıp doğrudan “yüksek hâllere” heveslenenlere bir uyarıdır. Aynı meclisin hemen ardından gelen cümle de aynı derecede nettir: “Henüz hiçbir şey değilken halka baş olmak sevdasındasın.”

13. Tasavvuf laf değil, terk işidir

• Tasavvuf dedikoduyla, kîl ü kālle elde edilmez; açlıkla, alışkanlıkları ve hoşa giden şeyleri bırakmakla elde edilir.
  — Abdülkadir Geylani, Fütûhu’l-Gayb

Kaynak: Fütûhu’l-Gayb, 75. makale (“Tasavvuf ve Ne Üzerine Bina Edildiği”) · Çeviri: sadeleştirilmiş

“Kîl ü kāl”, yani “dedi, denildi” lafları. Geylani tasavvufu bir tartışma ya da bilgi gösterisi alanı olarak değil, nefsin alışkanlıklarını kırma pratiği olarak görür. Aynı makalede bir dervişe ilimle değil yumuşaklıkla yaklaşılmasını, çünkü ilim gösterisinin onu ürküttüğünü de söyler.

14. Fakirliğin ve zenginliğin hakikati

• Fakirliğin hakikati, senin gibi olana muhtaç olmamandır; zenginliğin hakikati de senin gibi olandan müstağni olmandır.
  — Abdülkadir Geylani, Fütûhu’l-Gayb

Kaynak: Fütûhu’l-Gayb, 75. makale (“Tasavvuf ve Ne Üzerine Bina Edildiği”) · Çeviri: sadeleştirilmiş

Burada fakirlik ve zenginlik cüzdanla değil, kime el açıldığıyla ölçülür. Kendisi gibi bir kula muhtaç olmayan kişi, malı az da olsa zengindir. Geylani’nin diğer sözlerindeki “halktan bir şey beklememe” fikrinin belki en kısa ve akılda kalan formülü.

15. Sana dünyadan iki şey yeter

• Sana dünyadan iki şey yeter: Fakirle sohbet ve veliye hizmet.
  — Abdülkadir Geylani, Fütûhu’l-Gayb

Kaynak: Fütûhu’l-Gayb, 76. makale (“Vasiyet”) · Çeviri: sadeleştirilmiş

Fütûhu’l-Gayb’ın sonlarına doğru yer alan vasiyet bölümünden. Aynı makalede zenginlerle izzetle, fakirlerle tevazuyla dost olmayı da öğütler. Listeyi bu sözle kapatmak istedik; çünkü Geylani’nin bütün öğütlerini, sade bir dostluk ve hizmet hayatına indiren bir cümle.

Abdülkadir Geylani’yi hangi eserinden okumaya başlamalı?

Fütûhu’l-Gayb: Kısa makalelerden oluştuğu için başlangıç için en uygun eser. Her makale tek bir konuya (tevekkül, sabır, kadere rıza, nefis) odaklanır ve bir oturuşta okunabilir. Türkçede birden çok çevirisi vardır.

el-Fethu’r-Rabbânî: Geylani’nin canlı vaaz dilini en iyi yansıtan eser. “Ey evlat”, “Ey cemaat” diye başlayan, yer yer sert, yer yer çok şefkatli hitapları vardır. Meclisler tarih sırasıyla ilerlediği için her gün bir meclis okumak iyi bir yöntemdir.

Gunyetü’t-Tâlibîn: İman, ibadet ve ahlak konularını ele alan kapsamlı bir eserdir; daha çok başvuru kitabı gibi okunur. Tasavvufi sözlerden çok ilmihal bilgisi arayanlara uygundur.

Bir uyarı: Geylani’ye nispet edilen Gavsiye adlı risalenin ona ait olmadığı TDV İslâm Ansiklopedisi’nde belirtilir. Bu risaleden alınan “Ey Gavs-ı Azam…” diye başlayan cümleleri listeye almadık. Tasavvuf ilhamlı müzik dinlemek isteyenler Abdurrahman Önül – Mesneviden Ders Aldım ve Sedat Uçan – Allahu Allah sözlerine bakabilir.

Listeye neden almadığımız sözler

• “Mümin önce düşünür sonra konuşur, münafık önce konuşur sonra düşünür.” Çok paylaşılıyor ama incelediğimiz iki eserin çevirilerinde bulamadık; eser ve bölüm gösterilemediği için almadık.
• “Sıkıntılar Allah’ın kırlangıç kuşlarıdır.” Eserlerinde karşılığını bulamadık.
• “Nefis ölmez, ıslah olur.” Yalnızca serbest bir Fütûhu’l-Gayb çevirisinde geçiyor; diğer çevirilerde bu ifade yok.
• “Dünyaya ihtiyacın kadar bağlan, kalpten sevme.” Yine tek bir serbest çeviride yer alıyor; aynı fikrin kaynaklı hâlini 5. maddede verdik.
• “Sen kalbini temizle de nerede namaz kılarsan kıl.” Geylani’ye mal ediliyor, ama paylaşılan metinlerde bile Bâyezîd-i Bistâmî’nin sözü olarak geçiyor.
• “Gavsiye” risalesindeki sözler: TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre bu risale Geylani’ye ait değil.

Sık sorulan sorular

Abdülkadir Geylani kimdir?

Abdülkadir Geylani (1077/78–1166), Kādiriyye tarikatının kurucusu kabul edilen âlim ve mutasavvıftır. Hazar Denizi’nin güneybatısındaki Gîlân bölgesinde doğdu, gençliğinde Bağdat’a giderek fıkıh ve hadis okudu, 1127’den itibaren verdiği vaazlarla tanındı. 1166’da Bağdat’ta vefat etti; türbesi bugün de Bağdat’tadır.

Abdülkadir Geylani’nin en bilinen eserleri hangileridir?

En bilinen eserleri Fütûhu’l-Gayb, el-Fethu’r-Rabbânî ve Gunyetü’t-Tâlibîn’dir. Fütûhu’l-Gayb oğlu Abdürrezzâk’ın derlediği 78 vaaz ile vasiyetinden, el-Fethu’r-Rabbânî ise 1150–1152 yıllarında verdiği 62 vaazdan oluşur. Gunyetü’t-Tâlibîn iman, ibadet ve ahlakı anlatan kapsamlı bir eserdir.

“Allah seni senin için ister” sözü Abdülkadir Geylani’ye mi ait?

Evet. Söz, el-Fethu’r-Rabbânî’nin 49. meclisinde “Yaratılmışlar seni kendileri için ister; Allah ise seni senin için ister” anlamında geçer. Geylani aynı fikri başka meclislerinde de tekrarlar.

İnternetteki her Abdülkadir Geylani sözü ona mı ait?

Hayır. Paylaşılan sözlerin bir kısmı hiçbir eserinde bulunmuyor, bir kısmı onun başkalarından aktardığı sözler, bir kısmı da TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre ona ait olmayan Gavsiye risalesinden geliyor. Bir sözün ona ait olduğundan emin olmak için eser adı ve bölüm numarası aramak en güvenli yoldur.

Abdülkadir Geylani’nin türbesi nerede?

Türbesi Irak’ın başkenti Bağdat’ta, Bâbüşşeyh semtinde, adıyla anılan caminin içindedir. Türbe ve cami bugün de ziyaretçilere açıktır.

Kaynaklar

• Süleyman Uludağ, “Abdülkādir-i Geylânî”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 1, İstanbul 1988, s. 234–239 (hayatı, eserleri, “Uyun, uydurmayın” öğüdü, Gavsiye risalesi hakkındaki değerlendirme).
• Encyclopaedia Britannica, “ʿAbd al-Qādir al-Jīlānī” maddesi (doğum 1077/78, ölüm 1166 Bağdat, ilk vaaz 1127).
• Abdülkadir Geylani, Fütûhu’l-gayb, çev. İlyas Aslan – Derya Çakır, Gelenek Yayıncılık, İstanbul 2006 (5. basım).
• Abdul Qadir Jilani, Futuh al-Ghaib (The Revelations of the Unseen), İngilizce çev. Aftab-ud-Din Ahmad, Lahor.
• Abdülkadir Geylani, Fütuhu’l Gayb – Gizliden Sesler (serbest Türkçe çeviri; yalnızca karşılaştırma için).
• Abdülkadir Geylani, Fethü’r-Rabbânî – İlâhî Armağan, çev. Abdülkadir Akçiçek.
• Shaikh ‘Abd al-Qadir al-Jilani, The Sublime Revelation (al-Fath ar-Rabbani), İngilizce çev. Muhtar Holland.
• Aslıhan Karaaslan, “Abdülkâdir Geylânî, Fütûhu’l-Gayb: Âlemlerin Keşfi” (kitap incelemesi), AKADEMİAR, sayı 8, 2020.
• Görseller: Wikimedia Commons (lisans ve yazar bilgileri görsel altlarında).

Benzer içerikler için dini sözler ve Cuma mesajları sayfalarımızı ziyaret edebilirsiniz.