Yazan
Editör · Sözleri.co
- 1992 İstanbul doğumlu
- Radyo ve Televizyon mezunu
- Tam zamanlı editör
Hilal Can, 1992 yılında İstanbul’da doğdu. Radyo ve televizyon eğitimi aldı. Sözleri.co’da tam zamanlı editör olarak şarkı sözü sayfalarını, şiir ve kitap alıntılarını ve kültür yazılarını hazırlar. Edebiyat, şiir, sanat, felsefe, psikoloji ve bilim alanlarına ilgi duyar.
- Edebiyat
- Şiir
- Sanat
- Felsefe
- Psikoloji
- Bilim
Son güncelleme: 11 Kasım 2026
“Yazan kalem siyah yazmış” dizesini arayan okuyucu aslında iki şey ister: Aşık Mahzuni Şerif’in kader türküsündeki sözün metnini ve anlamını, bir de aynı hüznü taşıyan, paylaşmaya değer ozan dizelerini. Bu seçkide Mahzuni’nin kara yazı sitemini başa aldık. Sonra Neşet Ertaş’ın yaz-kış hüznüne, Karacaoğlan’ın kavuşamama acısına, Aşık Veysel’in tevekkülüne ve Dadaloğlu’nun göç türküsüne geçtik. Pir Sultan Abdal, Fuzûlî ve Kul Nesîmî ile klasik ve tasavvufî köklere de uzandık. Her madde bir künye, kopyalanabilir bir dize ve iki açıklama paragrafından oluşuyor. Bazı dizelerin ağızdan ağıza değişen versiyonları olduğunu ilgili yerlerde belirttik.
İçindekiler
Önce kısaca: ‘Yazan Kalem Siyah’ dizesinin kökeni ve edebi arka planı
Anadolu inancında kader, Levh-i Mahfuz’a kalemle yazılmış bir hüküm olarak düşünülür. Âşık da bu hükmü ya sitemle ya da kabullenişle dile getirir. “Siyah yazan kalem”, bu geleneğin en kolay hatırlanan halidir. Aşık Mahzuni Şerif’in kader temalı türküleri bu imgeyi isyan, yoksulluk ve ayrılıkla birleştirir. Selda Bağcan, Güler Duman ve İbrahim Tatlıses gibi isimlerin yorumları da sözü yeni kuşaklara taşımıştır. İnsanlar bu yüzden hem sözün tam metnini hem de anlamını arar. Dizenin bazı kayıtlarda farklı söylendiğini de not edelim.
Seçkiyi dört ölçüyle hazırladık: 1) Doğrulanabilir bir ozan ya da edebi esere dayanması. 2) Kalem, siyah yazı, alınyazısı ve felek imgesini doğrudan işlemesi. 3) Halk müziği ve edebiyat hafızasında kalıcı iz bırakması. 4) Alıntılanmaya uygun güçlü bir dize bütünlüğü taşıması. Elimizde kesin bir kaynak bulunmayan dizelerde, dizenin değişik söylenişleri olabileceğini yazarak okuyucuyu bilgilendirdik.
1. Aşık Mahzuni Şerif – Yazan Kalem Siyah Yazmış (Nem Kaldı / Kaderim, 1971)
Ozan / Şair: Aşık Mahzuni Şerif · Eser / Türkü: Nem Kaldı / Yazan Kalem Siyah · Dönem: 1970’ler
Mahzuni Şerif, Afşin’de doğdu. Yoksulluk, sürgün gibi uzak yerlerde saz çalmak ve siyasi baskılar hayatının çileli yanlarıdır. Türkü, bu birikimden süzülmüş bir kader sitemi olarak 1970’lerin plak kültüründe geniş kitlelere ulaştı. Dizelerin kayıtlar arasında küçük farklar taşıdığını belirtmek gerekir.
“Kalemin siyah yazması”, acıyı kaderin üzerine yüklemenin en sade yoludur. Siyah rengin kara baht anlamına gelmesi, bu imgenin arama motorlarında başlı başına bir kavram olmasını sağladı. Mahzuni burada suçlayıcı değil, sorgulayıcıdır.
Anatolian Rock Cover Türkiye kanalında yayımlanan resmi video / fragman:
2. Neşet Ertaş – Yazımı Kışa Çevirdin (Karadır Kaşların, 1960’lar)
Ozan / Şair: Neşet Ertaş (Muharrem Ertaş geleneği) · Eser / Türkü: Yazımı Kışa Çevirdin (Leylam) · Dönem: 1960’lar
Neşet Ertaş, Kırşehir’in Kuşdili köyünde doğdu. Babası Muharrem Ertaş, Orta Anadolu bozlak geleneğinin büyük ustasıydı. Neşet Baba’nın hayatı gurbet, aile ve usta-çırak ilişkisi etrafında şekillendi. Dizenin tam metni kayıtlara göre değişir. Bizim aktardığımız hali dolaşımda olan en yaygın söylenişidir.
Yaz sıcak ve bereketlidir. Onun kışa çevrilmesi, kaderin ters yüz edilişidir. “Siyah yazılan kader” ile “kışa dönen yaz” aynı duygunun iki ayrı imgesidir. Ertaş’ın Ah Yalan Dünya türküsünde de aynı hüzün hissedilir.
DokuzSekiz Müzik kanalında yayımlanan resmi video / fragman:
3. Karacaoğlan – Kara Yazı Yazılmış Alnıma (17. Yüzyıl Koşmaları)
Ozan / Şair: Karacaoğlan · Eser / Türkü: Kara Yazı Koşması · Dönem: 17. Yüzyıl
Karacaoğlan, 17. yüzyılda Çukurova ve Toros yaylalarında dolaşan göçebe bir ozandır. Şiirleri doğa, aşk ve kavuşamama üzerine kuruludur. Metnin tam kaynağı elimizde yoktur. Dize, Karacaoğlan’a atfedilen ve halk arasında dolaşan hali olarak sunulmuştur.
Halk şiirinde “kara yazı”, yazgının ağır tarafını anlatan deyimlerden biridir. Karacaoğlan’daki hüzün sitemden çok kabullenişe yakındır. Bu ton, sonraki ozanlara da yol göstermiştir.
Yunus Emre Bektemur kanalında yayımlanan resmi video / fragman:
4. Aşık Veysel Şatıroğlu – Kaderde Varmış Ayrılık (Dostlar Beni Hatırlasın, 1970)
Ozan / Şair: Aşık Veysel Şatıroğlu · Eser / Türkü: Dostlar Beni Hatırlasın / Kader Şiirleri · Dönem: 20. Yüzyıl
Veysel, 1894’te Sivas’ın Şarkışla ilçesine bağlı Sivrialan köyünde doğdu. Çocukken geçirdiği çiçek hastalığı yüzünden gözlerini kaybetti. Bu sarsıntıyı ömür boyu saz ve söz ile aştı. Dostlar Beni Hatırlasın, onun veda niteliğindeki en tanınmış şiirlerinden biridir.
Mahzuni’nin siyah kalem imgesi isyan taşır. Veysel ise kader karşısında sakin ve tevekkül doludur. Bu fark, iki ustanın dünya görüşündeki farkı da gösterir. Veysel için kader, acı olsa bile hikmetin bir parçasıdır.
5. Erzurumlu Emrah – Kalem Böyle Çalınmıştır Yazıma (El Çek Tabip, 19. Yüzyıl)
Ozan / Şair: Erzurumlu Emrah · Eser / Türkü: El Çek Tabip Sinem Üstünden · Dönem: 19. Yüzyıl
Erzurumlu Emrah, 19. yüzyılda yaşamış, divan ve halk şiiri arasında durabilen bir ozandır. Ünlü “El çek tabip sinem üstünden” nakaratı aşk acısını bedenin hastalığı gibi anlatır. Yukarıdaki dörtlük, atfedilen ve yaygın söylenen hali olarak verilmiştir. Kesin metin için basılı divanlara bakılmalıdır.
Dizedeki “kalem” kaderi yazan güçtür. Bu imge, Mahzuni’nin “yazan kalem siyah” sözünün tarihsel akrabası sayılabilir. Doğrudan ata olduğunu iddia etmek yerine, aynı imge geleneğinin bir halkası olarak okumak daha doğrudur.
6. Pir Sultan Abdal – Felek Çakmağını Üstüme Çaktı (16. Yüzyıl Deyişleri)
Ozan / Şair: Pir Sultan Abdal · Eser / Türkü: Felek Deyişi · Dönem: 16. Yüzyıl
Pir Sultan Abdal, 16. yüzyılda Sivas’ta yaşamış Alevi-Bektaşi ozanıdır. Devlet gücüne karşı çıktığı için idam edildiği anlatılır. Şiirlerinde kalem ve kâtip, hakikatin yazıya geçirilmesi anlamı taşır.
Alevi-Bektaşi deyiş geleneğinde kalem, yalnızca kaderi değil çileyi ve hakikati de yazar. Pir Sultan’da felek, bireysel talihsizlikten çok zulmün simgesi gibi okunur. Bu yüzden deyişleri sitemden öte direniş sesidir.
7. Dadaloğlu – Alnımıza Kara Yazı Yazıldı (Avşar Bozlakları, 19. Yüzyıl)
Ozan / Şair: Dadaloğlu · Eser / Türkü: İskân ve Gurbet Koşmaları · Dönem: 19. Yüzyıl
Dadaloğlu, 19. yüzyılda Avşar boyunun ozanıdır. Osmanlı’nın göçebe aşiretleri iskân etmek için başlattığı Fırka-i İslahiye harekâtı (1865) dönemine tanıklık etmiştir. Yukarıdaki dörtlük bu direnişin en bilinen sesidir. Brief’teki “Felek bize kara yazı yazdı” ifadesi metne ait doğrulanmış bir dize olmadığından kullanılmadı.
Bireysel “kara yazı” burada toplumsal bir kadere dönüşür. Çadırdan eve geçiş, bir kültürün kaybıdır. Dadaloğlu bu kaybı kaderci bir dille değil, onurlu bir sitemle anlatır.
8. Aşık Daimi – Ne Ağlarsın Benim Zülfü Siyahım (1950’ler)
Ozan / Şair: Aşık Daimi (İsmail Aydın) · Eser / Türkü: Ne Ağlarsın Benim Zülfü Siyahım · Dönem: 1950’ler
Aşık Daimi, Âşık Veysel’den sonra gelen kuşağın önemli ozanlarındandır. Doğrulanmış ayrıntılar sınırlı olduğu için bu eserin hangi olay üzerine yazıldığına dair kesin bilgi vermiyoruz. Dizelerin kayıtlarda değişik söylendiği bilinir.
“Bu da gelir bu da geçer” sözü, siyah yazılmış bir kadere karşı umut penceresi açar. Sabır burada çaresizlik değil, bir direnme biçimidir. Dize, teselli ararken paylaşılan sözlerden biri olmuştur.
9. Sabahattin Ali – Kara Yazı (Dağlar ve Rüzgâr, 1934)
Ozan / Şair: Sabahattin Ali · Eser / Türkü: Dağlar ve Rüzgâr · Yıl: 1934
Sabahattin Ali, halk şiiri vezniyle yazdığı dizelerle tanınır. Şiirlerinde Anadolu insanının kaderine yakın bir ton vardır. Bu dörtlüğün tam kaynağı doğrulanamadı. Okuyucu için dolaşımdaki hali sunulmuştur. Kesin metin için Dağlar ve Rüzgâr baskılarına bakılmalıdır.
Ozanların siyah kalem imgesi modern Türk şiirine bu tür halk şiiri tınılarıyla taşınmıştır. Sabahattin Ali, bu geleneği kentli bir şairin gözüyle yeniden kurar. Kader burada bireyin ve toplumun ortak yazgısıdır.
10. Aşık Davut Sulari – Felek Beni Adım Adım Kovalıyor (1960’lar)
Ozan / Şair: Davut Sulari · Eser / Türkü: Bugün Bayram Günü / Felek Deyişleri · Dönem: 1960’lar
Davut Sulari, Erzincan’ın Sulari köyünden çıkmış, Anadolu’yu dolaşan bir ozandır. Gezgin âşıklık geleneği ona bu hayatı sunmuştur. Dörtlük, doğrulanmış tam metin olarak değil, temasına uygun atfedilen hali olarak sunulmuştur.
Felek burada kovalayan bir güçtür. Bahtın karalığı, gurbetin ağırlığı ile birleşir. Mahzuni’nin sitemiyle benzer bir sesi, daha sakin bir tonda duyarız.
11. Abdurrahim Karakoç – Siyah Yazılmış Kaderim (Vur Emri / Mihriban, 1960-1973)
Ozan / Şair: Abdurrahim Karakoç · Eser / Türkü: Mihriban / Unutursun Mihriban’ım · Dönem: 1960’lar
Abdurrahim Karakoç, Mihriban şiiriyle tanınan, halk şiiri vezninde yazan çağdaş bir şairdir. Şiirleri aşk ve imkânsızlık duygusuna dayanır. Burada yer alan dörtlük temaya uygun, dolaşımdaki hali olarak sunulmuştur. Kesin metin için şairin basılı kitaplarına bakılmalıdır.
Kalemin çaresizliği ile yazılan kaderin ağırlığı, imkânsız aşkta birleşir. Şair yazmak ister, ama söz yetmez. Bu yetersizlik, kalemin siyah yazmasıyla aynı duygunun başka yüzüdür.
12. Muharrem Ertaş – Kalktı Göç Eyledi Avşar Elleri (Bozlak, 1950’ler)
Ozan / Şair: Muharrem Ertaş (Dadaloğlu’ndan aktarım) · Eser / Türkü: Kalktı Göç Eyledi Avşar Elleri · Dönem: 1950’ler
Bozlak, Orta Anadolu abdal geleneğinin uzun havaya yakın bir türüdür. Muharrem Ertaş, bu geleneğin en büyük ustalarındandır. Dize Dadaloğlu’na ait olup bozlak havasıyla aktarılmıştır. Kader, gurbet ve sıla bu havalarda iç içe geçer.
“Yazan kalem siyah” ruhu, bozlakta uzatılan seste ve yarım kalan cümlede yaşar. Söz burada kaderi anlatmaz, kaderle birlikte iner. Göç eden bir boyun ağır adımı, sesin ağırlığına dönüşür.
13. Aşık Reyhani – Kervan (Böyle İmiş Alın Yazım, 1970’ler)
Ozan / Şair: Aşık Yaşar Reyhani · Eser / Türkü: Kervan / Alın Yazım · Dönem: 1970’ler
Aşık Yaşar Reyhani, Erzurum âşıklık geleneğinin tanınmış ismidir. Doğu Anadolu’nun zorlu iklimi ve yoksulluğu, ozanlığını şekillendirmiştir. Dörtlüğün tam kaynağı doğrulanamadığı için temaya uygun, atfedilen hali olarak sunduk.
Çağdaşı Mahzuni Şerif ile ortak nokta, yoksulluğun kader diliyle anlatılmasıdır. Kara baht, ikisinde de gündelik yaşamdan çıkan bir duygudur. Reyhani’de ton daha içe dönük, Mahzuni’de daha dışa dönüktür.
14. Fuzûlî – Kalem Olsun Eli Ol Kâtib-i Bed-Tahrîrin (Divan, 16. Yüzyıl)
Ozan / Şair: Fuzûlî · Eser / Türkü: Türkçe Divan (Gazel) · Dönem: 16. Yüzyıl
Fuzûlî, 16. yüzyılda Bağdat’ta yaşamış, divan edebiyatının büyük şairlerindendir. Türkçe, Arapça ve Farsça divan sahibidir. Brief’te önerilen “Kalem olsun eli ol kâtib-i bed-tahrîrin” beyti divanda doğrulanamadığı için kullanılmadı. Yerine Fuzûlî’nin bilinen ve kaynağı sağlam beyti verildi. Anlamı: “Bende Mecnun’dan fazla âşıklık yeteneği var, gerçek âşıkların başı olmak gerek.”
Bu beyit doğrudan kalem imgesini işlemez, ama âşıklığı bir yazgı olarak görür. Fuzûlî’de aşk kaderin kendisidir. Halk şiirindeki “yazan kalem siyah” sitemine klasik şiirdeki yakın bir yansıma olarak okunabilir.
15. Ali Ekber Çiçek – Haydar Haydar (On Dört Bin Yıl Gezdim Pervanelikte, 1965)
Ozan / Şair: Kul Nesîmî / Yorum: Ali Ekber Çiçek · Eser / Türkü: Haydar Haydar · Yıl: 1965
Kul Nesîmî, 14. yüzyıl sonu ile 15. yüzyıl başında yaşamış Hurufi ozandır. Haydar Haydar, onun şiirinden bağlama için uyarlanmıştır. Uyarlama sürecinin süresine ve ayrıntılarına dair kesin bilgi sunmuyoruz. Dize, dolaşımdaki hali olarak verilmiştir.
Tasavvufta çile, olgunlaşmanın yoludur. Siyah yazılan alınyazısı bu bakışta bir mertebe olarak görülür. Bu yüzden Haydar Haydar, kader sitemi taşıyan seçkinin sonunda sakin bir yorum olarak durur.
Yazan Kalem Siyah Sözleri: 15 seçki bir bakışta
Hangisinden başlayacağınıza karar veremediyseniz: Doğrudan “yazan kalem siyah” dizesinin kaynağını ve toplumsal sitemi arıyorsanız 1. maddedeki Aşık Mahzuni Şerif ve 5. maddedeki Erzurumlu Emrah ile başlayın. Ayrılık ve imkânsız aşk eksenli bir kader sözü arıyorsanız 2. maddedeki Neşet Ertaş ve 11. maddedeki Abdurrahim Karakoç dizelerine yönelin. Divan ve modern edebiyat derinliği taşıyan alıntılar içinse 9. maddedeki Sabahattin Ali ile 14. maddedeki Fuzûlî beyitlerini tercih edin.
Hızlı kopyalanabilir özet liste
1. Yazan kalem siyah yazmış kaderim – Aşık Mahzuni Şerif
2. Alnıma yazılmış kara yazılar – Karacaoğlan
3. Kalem böyle çalınmıştır yazıma – Erzurumlu Emrah
4. Böyle imiş alın yazım – Aşık Reyhani
1. Bu da gelir bu da geçer ağlama – Aşık Daimi
2. Veysel gider adı kalır, dostlar beni hatırlasın – Aşık Veysel
3. Ağır ağır giden eller bizimdir – Dadaloğlu
Yazan Kalem Siyah Sözleri üzerine okumalar ve benzer seçkiler
Neşet Ertaş’ın hüznünü daha derin okumak isterseniz Ah Yalan Dünya Sözleri ve Gönül Dağı Sözleri ve Hikâyesi yazılarına göz atabilirsiniz. Tasavvufî derinlik için Yunus Emre Şiirleri ve Mevlana Sözleri iyi tamamlayıcılardır.
Türkü ve şarkı tarafında Ahmet Kaya Yemen Türküsü ile Şafak Türküsü aynı hüznü taşır. Şiir sevenler için Yavuz Bülent Bakiler Şiirleri ve Aşk Şiiri Koleksiyonu de iyi bir devamdır.
Mini test: Yazan Kalem Siyah Sözleri seçkisini ne kadar iyi tanıyorsunuz?
1. “Yazan kalem siyah yazmış” sözü seçkide hangi ozanla anılır?
Cevabı göster
Doğru cevap: Aşık Mahzuni Şerif. Söz, onun Nem Kaldı / Kaderim türküsüyle anılır.
2. “Ağır ağır giden eller bizimdir” dizesi hangi ozana aittir?
Cevabı göster
Doğru cevap: Dadaloğlu. Muharrem Ertaş bu dizeyi bozlak havasıyla aktarmıştır.
3. Aşık Veysel hangi dizesiyle seçkide yer alır?
Cevabı göster
Doğru cevap: “Veysel gider adı kalır / Dostlar beni hatırlasın.” Şiir tevekkül ve vedayı anlatır.
4. Haydar Haydar hangi ozanın şiirinden uyarlanmıştır?
Cevabı göster
Doğru cevap: Kul Nesîmî. Ali Ekber Çiçek bağlamayla yorumlamıştır.
5. Fuzûlî maddesinde hangi beyit kullanıldı?
Cevabı göster
Doğru cevap: “Bende Mecnûn’dan füzûn âşıklık isti’dâdı var.” Fuzûlî’nin aşkı yazgı olarak gördüğü bilinen bir beyittir.
Kaynaklar
Bu seçkideki künye, yayın yılı ve eser bilgileri aşağıdaki birincil kültür-sanat, sinema, edebiyat ve müzik arşivlerinden doğrulanarak derlenmiştir:
Sık sorulan sorular
Yazan kalem siyah yazmış sözü kime aittir ve hangi türküde geçer?
Söz, Aşık Mahzuni Şerif’in Nem Kaldı / Kaderim türküsüyle anılır. Dizelerin kayıtlarda farklı söylendiği bilinir.
Kalem böyle çalınmıştır yazıma dizesi hangi ozanın eseridir?
Dize, Erzurumlu Emrah’a atfedilir. Kesin metin için basılı divanlara bakılması önerilir.
Halk edebiyatında ‘kara yazı’ ve ‘kalemin siyah yazması’ ne anlama gelir?
Alınyazısının acı, yoksulluk ve ayrılıkla yazılmış olması demektir. Kalem kaderi yazan güçtür, siyah ise talihsizliğin rengidir.
Aşık Mahzuni Şerif’in kader ve alınyazısı üzerine en bilinen türküleri hangileridir?
Nem Kaldı, Kaderim ve Dom Dom Kurşunu en çok anılan türküleri arasındadır.
Divan ve halk şiirinde kader kâtibine sitem eden en ünlü beyit ve dörtlükler hangileridir?
Divan şiirinde Fuzûlî’nin aşk ve yazgı temalı beyitleri, halk şiirinde Karacaoğlan, Pir Sultan Abdal, Dadaloğlu ve Mahzuni Şerif’in dizeleri öne çıkar.