Nesimi – Ben Bu Cihana Sığmazam Şarkı Sözleri ve Yorumları

Nesimi’nin “Ben Bu Cihana Sığmazam” Şiirinde Benliğin Sonsuz Keşfi

Kadim zamanlardan günümüze ulaşan her söz, bir ruhun fısıltısı, bir idrakin yankısıdır. Ancak bazı sözler vardır ki, sadece fısıltı değil, bir gök gürültüsü, bir çağlayanın coşkunluğu gibidir. İşte Nesimi’nin “Ben Bu Cihana Sığmazam” şiiri tam da böyle bir sarsıcı beyandır. Bu şiir, sadece bir şairin kaleminden dökülen mısralar değil, varoluşun en derin sırlarına uzanan, benliğin sınırsızlığını ilan eden bir manifestodur.

Bir Benlik Beyanı: İlk Adımlar ve Paradokslar

Nesimi, şiirine daha ilk dizeden itibaren iddialı bir giriş yapar ve okuyucusunu adeta bir girdabın içine çeker:

Bende sığar iki cihân ben bu cihâna sığmazam
Cevher-i lâmekân benim kevn ü mekâna sığmazam

Bu mısralar, “Ben Bu Cihana Sığmazam” felsefesinin temelini atar. Şair, maddi ve manevi tüm alemlerin kendi içinde barındığını, ancak kendisinin bu dünyanın sınırlayıcı kalıplarına sığmayacağını haykırır. “Lâmekân” (mekansızlık) cevheri olduğunu söyleyerek, varlık ve mekan (kevn ü mekân) ötesi bir hakikati temsil ettiğini vurgular. Bu, tasavvufi düşüncedeki vahdet-i vücud anlayışının, yani varlığın birliği ilkesinin cesur bir ifadesidir. Nesimi, kendi içindeki ilahi özü keşfetmiş ve bu özün tüm yaratılışı kapsadığını, ancak kendisinin yaratılışın sınırlarına sığmayacağını ilan etmiştir.

İlahi Nişaneler ve Hakikat Arayışı

Şiir ilerledikçe, Nesimi kendini tanımlama biçimlerini derinleştirir:

Kevn ü mekândır âyetim zâta gider bidâyetim
Sen bu nişân ile beni bil ki nişâne sığmazam

Nesimi, varlığın ve mekanın kendisinin bir ayeti, bir işareti olduğunu söylerken, başlangıcının doğrudan ilahi öze (Zât) ulaştığını belirtir. Bu, onun sadece bir insan olmadığını, aynı zamanda ilahi bir tezahür olduğunu ima eder. “Ben Bu Cihana Sığmazam” ifadesi, bu ilahi tezahürün herhangi bir sınırlayıcı işarete (nişâne) sığmayacak kadar yüce olduğunu pekiştirir. Hakikate ulaşmanın akıl yürütmeyle değil, idrakle mümkün olduğunu anlatır:

Kimse gümân ü zann ile olmadı Hakk ile biliş
Hakkı bilen bilir ki ben zann ü gümâna sığmazam

Şüphe ve zan ile Hakk’a (Tanrı’ya) ulaşılamayacağını, gerçek bilenlerin ise Nesimi’nin bu idrak düzeyini anlayacağını belirtir. Bu, akli çıkarımların ötesinde, kalbi bir bilişin gerekliliğini vurgular.

Suret ve Mana Arasındaki Perde

Nesimi, görünenin ötesine bakma çağrısını yapar:

Sûrete bak vü ma’nîyi sûret içinde tanı kim
Cism ile cân benim velî cism ile câna sığmazam

Dış görünüşün (sûret) içindeki manayı (ma’nî) görmeyi öğütler. Kendisinin hem beden (cism) hem de ruh (cân) olduğunu, ancak bunlarla sınırlı olmadığını söyler. “Nesimi Ben Bu Cihana Sığmazam sözleri” bu noktada, insanın sadece fiziksel bir varlık olmadığını, ruhsal derinliğinin bedenini ve hatta ruhunu dahi aştığını haykırır. Bu, tasavvufun “insan-ı kâmil” (yetkin insan) idealinin bir yansımasıdır.

Yaratılışın Özü ve Sonsuzluk

Şiirin ilerleyen bölümlerinde Nesimi, evrenin tüm unsurlarını kendi içinde barındırdığını, ancak kendisinin hiçbir şeye sığmadığını defalarca dile getirir. Kendini “gizli hazine” (Genc-i nihân), “aşikarın ta kendisi” (ayn-ı ayân), “madenin cevheri” (Gevher-i kân) olarak tanımlar. “Arş ile ferş ü kâf ü nûn bende bulundu cümle çün” diyerek, gökler, yer ve yaratılış emri olan “kün” (ol) kelimesinin dahi kendi içinde bulunduğunu belirtir. Bu, Nesimi’nin kendini ilahi kudretin bir tezahürü olarak görmesinin en güçlü ifadelerindendir.

Zaman ve mekanın ötesinde bir varoluşu kucaklar:

Cân ile hem cihân benim dehr ile hem zamân benim
Gör bu latifeyi ki ben dehr ü zamâna sığmazam

Hem can hem cihan, hem zaman hem devir olduğunu, ancak bu zaman ve devirlere sığmadığını söyler. Bu, onun varlığının zamansız ve mekansız bir boyut taşıdığını, ilahi bir ebediyetin yansıması olduğunu gösterir. “Nesimi Ben Bu Cihana Sığmazam” şiiri, bu noktada bir bireyin kendini kozmik bir varoluşla özdeşleştirmesinin zirvesine ulaşır.

Dilin ve Kimliğin Sınırlarını Aşmak

Şair, dilin ve kelimelerin dahi kendisini ifade etmeye yetersiz kaldığını vurgular:

Çek dilini vü epsem ol ben bu lisâna sığmazam

Suskunluğu emrederek, kendi idrakinin kelimelerle anlatılamayacak kadar yüce olduğunu belirtir. Şiirin son mısralarına doğru, dünyevi kimliğini de aşar:

Gerçi bugün Nesîmîyim Hâşîmîyim Kureyşîyim
Bundan uludur âyetim âyet ü şâna sığmazam

Kendi adını, soyunu ve kabile aidiyetini zikretse de, hemen ardından asıl işaretinin (âyetim) bunlardan çok daha yüce olduğunu ve hiçbir işarete ya da şöhrete sığmayacağını ilan eder. Bu, “Ben Bu Cihana Sığmazam” felsefesinin nihai noktasıdır: Bireysel kimliklerin, dünyevi aidiyetlerin ötesinde, ilahi bir özle birleşmiş, sınırsız ve ebedi bir benlik beyanı.

Nesimi’nin bu şiiri, sadece bir edebiyat metni değil, bir ruhun kendi içindeki sonsuzluğu keşfedişinin ve bu keşfi tüm dünyaya haykırışının destansı bir öyküsüdür. Her dizesi, okuyucuyu kendi benliğinin derinliklerine inmeye, sınırlara meydan okumaya ve varoluşun gizemini sorgulamaya davet eder.