Yazan
Editör · Sözleri.co
- 1992 İstanbul doğumlu
- Radyo ve Televizyon mezunu
- Tam zamanlı editör
Hilal Can, 1992 yılında İstanbul’da doğdu. Radyo ve televizyon eğitimi aldı. Sözleri.co’da tam zamanlı editör olarak şarkı sözü sayfalarını, şiir ve kitap alıntılarını ve kültür yazılarını hazırlar. Edebiyat, şiir, sanat, felsefe, psikoloji ve bilim alanlarına ilgi duyar.
- Edebiyat
- Şiir
- Sanat
- Felsefe
- Psikoloji
- Bilim
Son güncelleme: 11 Kasım 2026
Anadolu’nun en köklü musiki havzalarından biri olan Elazığ (Harput) kürsübaşı geleneğinin incisi O Yar Gelir sözleri, hem divan edebiyatı mazmunlarını halk söyleyişiyle birleştiren zarafeti hem de gurbet ile vuslat arasındaki ince sızıyı anlatan derinliğiyle kuşaklar boyu dilden dile aktarılmıştır. Okuyucuların en çok aradığı “O yar gelir yazıya da yabana / Gül yüzünü gösteriyor cihana” açılışından, aşıkların dilinden düşmeyen “Yollarına baka baka usandım” ve “Ağlarım gülemem yarim gelmeden” beyitlerine kadar uzanan bu kapsamlı rehberde; TRT Türk Halk Müziği arşiv kayıtlarını, Enver Demirbağ ve Ruşen Aydeniz’in kaynaklık ettiği Harput asıllarını, ayrıca Neşet Ertaş, Belkıs Akkale ve Müslüm Gürses gibi büyük ustaların esere kattığı unutulmaz varyantları tek tek inceledik.
Önce kısaca: O Yar Gelir türküsünün TRT künyesi ve edebi arka planı
Harput musikisi, klasik Türk müziği makamlarının Anadolu halk edebiyatı sözleriyle yoğrulduğu, şehirli ve ağırbaşlı bir meşk kültürünü temsil eder. O Yar Gelir Yazıya da Yabana türküsü de bu kültürün en parlak örneklerinden biri olarak; sevgilinin gelişiyle çorak ovaların (“yazı”) ve ıssız gurbet ellerinin (“yaban”) bir anda bahara dönüşmesini konu alır. Tıpkı Pınar Başından Bulanır sözleri veya bozkırın sızısını taşıyan Gönül Dağı sözleri ve hikâyesi gibi, bu türkü de sadece ritmik bir ezgi değil; arkasında göçleri, hasreti, eyvanlı taş konaklardaki bekleyişleri ve kınalı ellerin zarafetini barındıran canlı bir kültür belgesidir.
Bu kapsamlı incelemedeki 15 maddeyi oluştururken şu 4 somut kriteri esas aldık: 1) TRT Türk Halk Müziği repertuvarındaki resmi güfte doğruluğu ve yöresel ağız özellikleri, 2) Enver Demirbağ, Neşet Ertaş, Belkıs Akkale ve Müslüm Gürses gibi usta icracıların sahne ve albüm kayıtlarında okuduğu farklı kıta ve varyantlar, 3) Dizelerde yer alan Harput divan-halk şiiri mazmunlarının (gül yüz, fidan boy, mahmur bakış, cinaslı geçişler) edebi derinliği, 4) Okuyucuların sosyal medyada, müzik paylaşımlarında ve özel mesajlarda en çok alıntıladığı vurucu beyitler.
1. O Yar Gelir Türküsünün Tam Sözleri (TRT Repertuvar Metni)
Yöre / Kaynak: Elazığ (Harput) · Ruşen Aydeniz – Enver Demirbağ · Makam / Usul: Uşşak / 4/4
Okuyucuların doğrudan ve eksiksiz olarak aradığı O Yar Gelir türküsünün tam sözleri, Elazığ’ın asırlık Harput kürsübaşı geleneğinde zemin kıtaları ve duygusal bağlantı (nakarat) beyitlerinin birleşimiyle icra edilir. Harput’ta kış gecelerinde kurulan kürsübaşı meclislerinde, genellikle Uşşak veya Hüseyni makamında bir hoyrat ya da gazelin hemen ardından tempoyu tatlı bir yürüyüşe kavuşturmak için bu esere girilir. Ruşen Aydeniz ve Enver Demirbağ gibi Harput tavrının abide isimleri tarafından TRT arşivlerine kazandırılan bu tam metin, hem solo icralarda hem de koro kayıtlarında gerdaniye ve muhayyer perdelerindeki parlak seyriyle dinleyicinin kalbini ilk ölçüden itibaren yakalar.
Güftenin omurgasını oluşturan “yazıya da yabana” ifadesi ise Anadolu Türkçesinin en kadim coğrafi ve duygusal kelimelerini barındırır. Eski Türkçeden beri kullanılan “yazı” kelimesi düz ovayı, bozkırı ve açık kırları temsil ederken; “yaban” kelimesi yerleşim yerlerinden uzak ıssızlığı, gurbeti ve el kapısını anlatır. Sevgilinin gelişi, sadece bir evin kapısından içeri girmek değil; ıssız ovayı ve gurbet ellerini şenlendiren, doğayı canlandıran mucizevi bir kavuşmadır.
2. ‘O Yar Gelir Yazıya da Yabana / Gül Yüzünü Gösteriyor Cihana’ (Birinci Kıta)
Bölüm / Varyant: Birinci Zemin Dörtlüğü · Üslup: Klasik Harput Ağzı ve Divan Mazmunu
Türkünün kapısını açan bu ilk beyit, Anadolu halk şiiri ile klasik divan şiiri estetiğinin Harput potasında nasıl kusursuzca eridiğini gösterir. Birinci dizedeki “yazı” (düz ova) ve “yaban” (gurbet/ıssız yer) kelimeleri tam bir halk Türkçesi samimiyeti taşırken; ikinci dizedeki “gül yüzünü cihana gösterme” imgesi, divan şairlerinin sevgiliyi dünyayı aydınlatan bir güneşe veya açılan bir gonca güle benzettiği hüsn-i talil sanatının karşılığıdır. Issız ve çorak bir ova, sevgilinin yüzünü göstermesiyle birlikte bütün cihanın seyrettiği bir bahçeye dönüşür.
Enver Demirbağ ve TRT Türk Halk Müziği korosu solistlerinin icralarında bu beyit okunurken, “yazıya da yabana” kısmında hançere çarpmalarıyla Harput’un vakur tavrı hissettirilir. “Cihana” kelimesinin sonunda yapılan “aman aman” katmaları ise aşığın bu güzellik karşısında duyduğu hayranlığı ve iç çekişi müzikal olarak tamamlar.
3. ‘Yarim Gezer Şu Dağların Başında / Gözlerim Kaldı Kipriğinde Kaşında’ (Bağlantı ve Bakış Mazmunu)
Kaynak / Varyant: TRT Derleme Varyantı · Öne Çıkan İcra: Belkıs Akkale ve TRT Korosu
Birinci kıtanın tamamlayıcı beyti olan bu dizelerde, halk şiirinin en güçlü mekansal tezatlarından biri kurulur. İlk mısrada sevgili “şu dağların başında”, yani ulaşılmaz, yüksek ve mesafeli bir coğrafyada gezinirken; ikinci mısrada kamera bir anda en yakın plana, sevgilinin “kipriğine ve kaşına” odaklanır. Yöresel söyleyişte “kirpik” kelimesinin “kiprik” şeklinde seslendirilmesi, Harput ve Doğu Anadolu ağızlarının fonetik doğallığını korur.
Özellikle Belkıs Akkale’nin berrak ve güçlü sesinden dinlediğimiz kayıtlarda, “Gözlerim kaldı kipriğinde kaşında” dizesi okunurken melodi tiz perdelerden karar perdesine doğru süzülerek iner. Aşık, sevgiliyi uzaktan, dağ başından görse bile bakışları onun kaşının kemanına ve kirpiğinin okuna mıhlanıp kalmıştır; mesafe gözün gördüğü değil, gönlün takılıp kaldığı yerdir.
Kızkulesi Müzik Atölyesi kanalında yayımlanan resmi video / fragman:
4. ‘Ağlarım Gülemem Yarim Gelmeden / Gözüm Yaşı Durmaz Seni Görmeden’ (Hasret ve Vuslat Beyiti)
Bölüm: İkinci Kıta ve Nakarat Bağlantısı · Makam: Uşşak Seyir (Karar Bölgesi)
Türkünün neşeli ve umutlu yürüyüşünü bir anda derin bir iç sızısına bağlayan bu nakarat beyti, aşığın vuslat gerçekleşmeden dünyadaki hiçbir şeye sevinemeyeceğini ilan eder. İlk iki beyitte sevgilinin gelişini müjdeleyen aşık, burada aslında hâlâ bekleyişin ve hasretin pençesinde olduğunu itiraf eder. Gözyaşının dinmesi için tek şart, sevgilinin bizzat görünmesidir; tıpkı Bana Sor şarkı sözleri içinde geçen yalnızlık ve bekleyiş nöbetleri gibi, burada da zaman sevgilinin gelişine endekslenmiştir.
Uşşak makamının doğasında bulunan o hem vakur hem de kırılgan hüzün, tam olarak bu iki mısrada zirveye çıkar. Harput türkülerinde acı hiçbir zaman kontrolsüz bir feryada dönüşmez; ağırbaşlı bir sadakat ve sabırla dile getirilir. “Ağlarım gülemem” derken bile sesin vakarını koruması, Elazığ kürsübaşı terbiyesinin en belirgin müzikal imzasıdır.
5. ‘O Yar Gelir Kınalıdır Elleri / Tatlı Söyler Şirin Şirin Dilleri’ (Neşet Ertaş Varyantı)
Yöre / Varyant: Orta Anadolu – Kırşehir / Harput Etkileşimi · İcra: Neşet Ertaş
Bozkırın Tezenesi Neşet Ertaş’ın arşiv kayıtlarında ve dost meclisi icralarında bambaşka bir ruha bürünen bu dörtlük, Doğu Anadolu’nun kürsübaşı zarafeti ile Orta Anadolu’nun Abdal/Bozlak geleneğinin nasıl kardeş olduğunu kanıtlar. Anadolu’da “kınalı el” hem bayramı, düğünü ve sevinci hem de sevgilinin adanmışlığını simgeler. “Tatlı söyler şirin şirin dilleri” dizesi ise sevgilinin sadece görsel güzelliğini değil, kelamındaki letafeti ve gönül alıcı hitabını öne çıkarır.
Neşet Ertaş bu eseri yorumlarken, Harput’un keskin usul kalıplarını kendi bağlamasının kıvrak tezene vuruşlarıyla yumuşatır ve eserin başında yaptığı yanık açışla dinleyiciyi bozkırın ortasına bırakır. Tıpkı ustanın ölümsüz eseri Ah Yalan Dünya sözleri icrasında duyduğumuz o içten “garip” imzası gibi, O Yar Gelir’in bu kıtasında da Ertaş’ın “şirin şirin” kelimelerini okurken yaptığı vokal titretmeleri eseri unutulmaz kılar.
6. ‘Sabahtan Uğradım Ben Bir Fidana / Dedim Mahmur Musun Dedi Ki Yana’ (Karşılıklı Deyiş Kısmı)
Yöre / Kaynak: Harput – Diyarbakır Ortak Varyant Kıta · Kaynak Kişi: Enver Demirbağ
Harput ve Diyarbakır musiki meclislerinde türküler tek başına okunmaz; aynı makamda olan kardeş türkülerin kıtaları ve uzun hava geçişleri birbirine ulanarak (takım halinde) icra edilir. Enver Demirbağ’ın geniş soluklu kürsübaşı kayıtlarında O Yar Gelir’in kıtaları arasında veya geçişlerinde karşımıza çıkan bu beyit, halk şiirindeki “dedim-dedi” (müracaa) sanatının en zarif örneklerinden biridir. Sabahın seher vaktinde fidan boylu sevgiliyle karşılaşan aşık, onun süzgün bakışlarına bakarak “Mahmur musun (uykusuz ve sarhoş bakışlı mısın)?” diye sorar.
Sevgilinin verdiği cevap ise hem yöresel ağızda “yana” (yüreği yanık / sevdalı) kelimesiyle kafiyeyi tamamlar hem de bağlantı kısmındaki “yok yok” cilvesiyle aşığın aklını başından alır. Bu karşılıklı diyalog, türküye statik bir anlatımdan öte tiyatral ve canlı bir karşılaşma sahnesi kazandırır.
7. ‘Kaşların Karadır Çekmeli Değil / Bu Dert Bende İken Çekmeli Değil’ (Cinaslı Söz Sanatları)
Tür / Bağlam: Harput Hoyrat ve Türkü Geçişi · Kaynak: Paşa Demirbağ
Elazığ musiki geleneğinde “O Yar Gelir” gibi Uşşak veya Hüseyni makamındaki türkülere girmeden hemen önce ya da iki kıta arasında bağlama ve klarnet taksimiyle birlikte cinaslı bir hoyrat veya mani okumak ustalık şiarıdır. Paşa Demirbağ ve Enver Demirbağ kardeşlerin icralarında öne çıkan bu beyit, yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları ise tamamen farklı olan “çekmeli değil” ifadeleriyle kusursuz bir cinas kurar.
İlk dizedeki “çekmeli değil”, sevgilinin kaşlarının doğuştan simsiyah olduğunu ve üzerine ayrıca sürme veya kalem çekmeye gerek olmadığını anlatır. İkinci dizedeki “çekmeli değil” ise aşığın bağrındaki sevda derdinin tahammül edilemeyecek, taşınamayacak (çekilemeyecek) kadar ağır olduğunu vurgular. İki satırda hem sevgilinin doğal güzelliğini öven hem de aşığın çaresizliğini haykıran bu edebi zeka, Harput sözlü kültürünün zirvesidir.
8. ‘Yarim Giyinmiş Al İle Yeşili / Bulunmaz Cihanda Onun Eşi’ (Müslüm Gürses Yorumu ve Tasvir)
Bölüm: İkinci Kıta Tasvir Beyiti · Öne Çıkan Yorum: Müslüm Gürses
Geleneksel Anadolu giyim kültüründe “al” (kırmızı) ve “yeşil”, murada ermenin, gençliğin, baharın ve gelinliğin renkleridir. Sevgilinin yazıya ve yabana doğru gelirken al ile yeşil kuşanması, uzaktan bakıldığında doğanın ortasında parlayan bir çiçek gibi görünmesini sağlar. İkinci dizedeki “Bulunmaz cihanda onun eşini” (veya “onun eşi”) vurgusu ise aşığın gözünde sevgilinin yeryüzünde tek ve benzersiz olduğunu mühürler.
Türk müziğinin unutulmaz sesi Müslüm Gürses, halk türkülerini yorumladığı özel repertuvarında bu dizeleri okurken kelimelerin üzerine basarak, her heceye ağır ve şehirli bir hüzün yükleyerek bambaşka bir atmosfer yaratmıştır. Gürses’in bariton vokalinde “al ile yeşili” tasviri bile neşeli bir tablodan ziyade, ulaşılamayan bir hayalin buruk özlemi gibi tınlar.
9. ‘İpek Mendilini Almış Eline / Kurban Olam O Yarin Tatlı Diline’ (Mendil ve Zarafet İmgesi)
Yöre / Gelenek: Elazığ Kürsübaşı Geleneği · İcra: Zülfü Demirbağ / Mustafa Keser
Üçüncü kıtanın başında yer alan “ipek mendil” motifi, Anadolu ve Harput sevda kültüründe sözsüz iletişimin en önemli aracısıdır. Mendil; bazen uzaktan uzağa verilen bir selamı, bazen ayrılık vakti silinen gözyaşını, bazen de kürsübaşı oyunlarında ve halay başında zarafetle sallanan bir işareti temsil eder. Sevgilinin elinde ipek mendille görünmesi, onun şehirli zarafetini ve özenini simgeler.
Zülfü Demirbağ ve Mustafa Keser gibi Elazığ tavrını ve usulünü çok iyi bilen ustaların icralarında, “Kurban olam o yarin tatlı diline” dizesi türkünün 4/4’lük ritmik yürüyüşüyle tam bir uyum içinde, sekerek ve neşeyle okunur. Tıpkı içten bir tebessümle gönderilen romantik günaydın mesajları gibi, bu beyit de sevdiğinin tatlı bir sözüne bütün ömrünü adamaya hazır olan aşığın içtenliğini yansıtır.
10. ‘Yüksek Ayvanlarda Bülbül Ötüyor / Yarim Gelmiş Hasretliğim Bitiyor’ (Kavuşma ve Mekan)
Bölüm: Harput Mimari ve Doğa İmgesi · Derleme: TRT Arşivi
Bir türkünün hangi coğrafyaya ait olduğunu en kesin biçimde ele veren unsurlardan biri, içinde geçen mimari kavramlardır. Bu beyitte yer alan “ayvan” (eyvan), Harput, Diyarbakır, Urfa ve Mardin’deki geleneksel taş konakların avluya veya ovaya bakan, üstü örtülü, önü açık yüksek balkon ve dinlenme alanlarına verilen isimdir. Yaz gecelerinde serinlemek ve meşk etmek için kullanılan yüksek ayvanlar, aşıkların da yolu gözlediği mekandır.
Yüksek ayvanlarda bülbülün ötmeye başlaması, halk inancında misafirin ve müjdeli haberin gelişine işarettir. Türkünün başından beri “o yar gelir” diyerek yolu gözleyen aşık, nihayet bu son beyitte “Yarim gelmiş hasretliğim bitiyor” diyerek bekleyişi vuslatla taçlandırır.
11. ‘Yollarına Baka Baka Usandım / Her Geleni O Yar Geliyor Sandım’ (Bekleyiş Psikolojisi)
Bağlam: Anadolu Gurbet Türküleri Ortak Motifi · Kullanım: Sosyal Medya ve Mesaj Seçkisi
O yar gelir sözleri aramalarında okuyucuların durum sözü, fotoğraf altı yazısı veya hasret mesajı olarak en çok paylaştığı beyitlerin başında bu iki dize gelir. Ufuk çizgisine dikilen gözlerin yaşadığı psikolojik yanılsamayı bundan daha yalın ve vurucu anlatmak imkansızdır: Bekleyiş uzadıkça aşık yorulur (“usandım”) ve yolun ucunda beliren her toz bulutunu, her karaltıyı, her yolcuyu kendi sevdiği sanarak heyecanlanır.
Divan edebiyatında “gözü yolda kalmak” deyimiyle işlenen bu durum, halk şiirinde doğrudan yaşanmış bir gurbet gerçeğidir. Gece çöktüğünde sevdiğine sevgiliye iyi geceler mesajı gönderirken veya uzak yoldan gelecek bir haberi beklerken paylaşılan bu beyit, her hayal kırıklığına rağmen sönmeyen bir umudu temsil eder.
12. ‘O Yar Gelir Salına da Salına / Bülbül Konmuş Gonca Gülün Dalına’ (Yürüyüş ve Endam)
Bölüm / Varyant: Anadolu Varyantı · Makam / Ritim: Hüseyni / 4/4 Yürük Tavır
Türkünün Orta ve Güneydoğu Anadolu’daki farklı icralarında birinci kıtanın alternatifi olarak okunan bu beyit, sevgilinin yürüyüşündeki edayı ve endamı merkeze alır. “Salına da salına” ikilemesi, hem sevgilinin acele etmeden, nazlı ve kendinden emin yürüyüşünü betimler hem de türkünün 4/4’lük usulünün o tatlı salınımını kelimelere döker.
İkinci dizede bülbülün gonca gülün dalına konması ise klasik “gül ve bülbül” mazmununun vuslat halidir. Normalde divan ve halk şiirinde bülbül gülün dikenine katlanıp uzaktan feryat ederken, burada sevgilinin salınarak gelişiyle birlikte bülbül doğrudan gonca gülün dalına konmuş, yani ayrılık sona ermiştir.
Seçilmiş Ezgiler kanalında yayımlanan resmi video / fragman:
13. ‘Gurbet Elde Kaldım Boynumu Büküp / O Yar Gelir Diye Yaşlarım Döküp’ (Gurbet ve Sıla Bağlamı)
Bağlam: Harput Gurbet Havaları ve Göç Tarihi · Üslup: Uzun Hava / Türkü Bağlantısı
Harput türkülerindeki derin “yazı, yaban ve gurbet” temasını tam olarak anlamak için 19. yüzyılın sonu ile 20. yüzyılın başında Elazığ ve Harput’tan İstanbul’a, Adana’ya ve hatta Amerika Birleşik Devletleri’ne yapılan büyük işçi göçlerini hatırlamak gerekir. Yıllarca sılaya dönemeyenlerin ve geride bıraktıkları eşlerin yakıcı özlemi, tıpkı Ahmet Kaya Yemen Türküsü şarkı sözleri veya Şafak Türküsü şarkı sözleri içindeki tarihsel ayrılık acıları gibi türkülerin mısralarına kazınmıştır.
Bu beyit, gurbette boynu bükük kalanlarla sılada “o yar gelir” umuduyla gözyaşı dökenlerin ortak sesidir. Harput’ta mektupların aylarca ulaştığı dönemlerde, ufuktan gelen her posta tatarı veya kervan bu dizelerle karşılanmıştır.
14. ‘Seher Vakti Çaldım Yarin Kapısını / Gönül Çeker O Güzelin Hepsini’ (Seher Vakti ve Karacaoğlan Etkisi)
Bağlam: Aşık Edebiyatı Etkileşimi · Geleneğin Kökü: Karacaoğlan ve Gevheri Kolu
O Yar Gelir türküsünün söz dünyasını besleyen en önemli damarlardan biri de 17. yüzyıldan itibaren bütün Anadolu’yu etkileyen Karacaoğlan ve Gevheri aşık koludur. Halk şiirinde “seher vakti”, rakiplerin ve el alemin uykuda olduğu, aşık ile maşukun gizlice buluşabildiği, duaların ve dileklerin kabul olduğu en saf zaman dilimidir. Madde 6’da geçen “Sabahtan uğradım ben bir fidana” dizesiyle doğrudan metinlerarası bir bağ kuran bu beyit, aşığın beklemekten vazgeçip seher yelinde sevgilinin kapısına varışını anlatır.
“Gönül çeker o güzelin hepsini” (nazını, cilvesini, kahrını ve sevgisini) dizesi ise aşık edebiyatının dünyevi ve samimi sevda anlayışını özetler. Tıpkı Yazan Kalem Siyah sözleri ve Yavuz Bülent Bakiler şiirleri içinde gördüğümüz Anadolu insanının katıksız sevme biçimi gibi, burada da sevgiliden gelen her şey baş tacı edilir.
15. ‘O Yar Gelir Bahar Gelir Bağıma / Güneş Doğar Karlı Duman Dağıma’ (Kısa ve Paylaşılabilir Kapanış Beyti)
Kategori: Çağdaş İcra ve Sosyal Medya Seçkisi · Tema: Vuslat ve Umut
Seçkimizi tamamlayan bu son beyit, “O Yar Gelir” redifli şiir ve türkü geleneğinin günümüzde en çok paylaşılan, umut dolu kapanış dizelerinden biridir. Aşığın gönlü, sevgili yokken “karlı ve dumanlı bir dağ”, kuruyup kalmış bir bağ gibidir. Ancak o yarin ufukta görünmesiyle birlikte mevsim bir anda döner; bağa bahar gelir, dumanlı dağların karı güneşle erir.
Kısa, akılda kalıcı ve ritmik yapısıyla hem dost sözleri ve vefa paylaşımlarında hem de sevdiğinin yolunu gözleyenlerin durum notlarında sıkça tercih edilen bu iki mısra, Harput’tan doğan bir türkünün yüzyıllar sonra bile kalpleri nasıl ısıttığının en güzel kanıtıdır.
O Yar Gelir Sözleri: 15 seçki bir bakışta
Hangisinden başlayacağınıza karar veremediyseniz: Eğer türkünün en otantik, TRT onaylı ve aslına sadık tam güftesini arıyorsanız doğrudan 1. ve 2. maddelerdeki Elazığ/Harput repertuvar metniyle başlayın; daha içli bir bağlama ve bozlak/abdal ruhuyla okunan sözlere odaklanmak istiyorsanız 5. maddedeki Neşet Ertaş varyantına ve 8. maddedeki Müslüm Gürses yorumuna geçin; sosyal medyada veya özel mesajlarda paylaşmak için kısa, vurucu “o yar gelir” beyitleri arıyorsanız 11. ve 15. maddelere doğrudan göz atabilirsiniz.
Hızlı kopyalanabilir özet liste
1. O yar gelir yazıya da yabana / Gül yüzünü gösteriyor cihana.
2. Yarim gezer şu dağların başında / Gözlerim kaldı kipriğinde kaşında.
3. Ağlarım gülemem yarim gelmeden / Gözüm yaşı durmaz seni görmeden.
4. O yar gelir kınalıdır elleri / Tatlı söyler şirin şirin dilleri.
5. Yarim giyinmiş al ile yeşili / Bulunmaz cihanda onun eşini.
6. İpek mendilini almış eline / Kurban olam o yarin tatlı diline.
7. Yüksek ayvanlarda bülbül ötüyor / Yarim gelmiş hasretliğim bitiyor.
1. Yollarına baka baka usandım / Her geleni o yar geliyor sandım.
2. Sabahtan uğradım ben bir fidana / Dedim mahmur musun dedi ki yana.
3. Kaşların karadır çekmeli değil / Bu dert bende iken çekmeli değil.
4. O yar gelir salına da salına / Bülbül konmuş gonca gülün dalına.
5. Gurbet elde kaldım boynumu büküp / O yar gelir diye yaşlarım döküp.
6. O yar gelir bahar gelir bağıma / Güneş doğar karlı duman dağıma.
O Yar Gelir Sözleri üzerine okumalar ve Harput musikisi seçkileri
Harput kürsübaşı geleneğinin ve Anadolu türkülerinin söz dünyasını seven okuyucularımız, aynı coğrafyanın ve gönül telinin kardeş eserlerini de sitemizdeki özel incelemelerde bulabilirler. Özellikle Neşet Ertaş’ın bozlak tavrını daha derinden hissetmek için Gönül Dağı sözleri ve hikâyesi ile Ah Yalan Dünya sözleri yazılarımıza göz atabilir; Anadolu’nun bir diğer kadim ezgisi olan Pınar Başından Bulanır sözleri incelememizde türkülerin nota ve derleme öykülerini okuyabilirsiniz. Tasavvuf ve divan mazmunlarının halk şiirindeki köklerini merak edenler için Yunus Emre şiirleri, Mevlana sözleri ve Sevdim Seni Mabuduma sözleri rehberlerimiz zengin birer başvuru kaynağıdır.
Geleneksel türkülerden modern sahneye ve güncel müzik dünyasına uzanmak isterseniz; nostaljik Türk müziğinin zirvesi Bir Şarkısın Sen sözleri, akustik repertuvar arayanlar için hazırladığımız gitar şarkıları ve Athena şarkıları listelerimizi inceleyebilirsiniz. Ayrıca son yılların çok dinlenen parçaları arasında yer alan İkilem – Vursan Ölmem, Maya Perest – Geçti Yıllar, Nigar Muharrem – Belliymiş Başından, Nahide Babashlı – Belliymiş Başından ve popüler sahnenin dikkat çeken isimlerinden Burak Bulut – Garson, Günah Benim sözleri ile Ati242 – Babyglock şarkı sözleri arşivlerimiz de müzik yolculuğunuza eşlik etmeye hazır.
Mini test: O Yar Gelir Sözleri seçkisini ne kadar iyi tanıyorsunuz?
1. “O Yar Gelir Yazıya da Yabana” türküsü TRT Türk Halk Müziği repertuvarında hangi yöreye kayıtlıdır ve kaynak kişileri kimlerdir?
Cevabı göster
Doğru cevap: Türkü, Elazığ (Harput) yöresine kayıtlıdır. En önemli kaynak kişileri Harput musikisinin usta isimleri Ruşen Aydeniz ve Enver Demirbağ‘dır.
2. Türkünün açılış dizesinde geçen “yazı” ve “yaban” kelimeleri Anadolu Türkçesinde hangi anlamlara gelir?
Cevabı göster
Doğru cevap: “Yazı” kelimesi düz ovayı, bozkırı ve açık kırları; “yaban” kelimesi ise yerleşim yerlerinden uzak ıssız coğrafyayı ve gurbet ellerini ifade eder.
3. “Yüksek ayvanlarda bülbül ötüyor / Yarim gelmiş hasretliğim bitiyor” beytinde geçen “ayvan” kelimesi Harput kültüründe neyi temsil eder?
Cevabı göster
Doğru cevap: Ayvan (eyvan), geleneksel Harput ve Güneydoğu Anadolu konaklarında üstü kapalı, önü avluya veya ovaya bakan yüksek balkon ve yazlık dinlenme/meşk mekanını temsil eder.
4. Harput hoyrat ve türkü geçişlerinde okunan “Kaşların karadır çekmeli değil / Bu dert bende iken çekmeli değil” beytinde hangi edebi sanat kullanılmıştır?
Cevabı göster
Doğru cevap: Yazılışları aynı, anlamları farklı olan ifadelerle cinas sanatı yapılmıştır. İlk dizedeki “çekmeli değil” kaşa sürme çekmeye gerek olmadığını, ikinci dizedeki ise sevda derdinin çekilemeyecek (katlanılamayacak) kadar ağır olduğunu anlatır.
5. O Yar Gelir türküsünü Orta Anadolu Abdal/Bozlak tavrıyla bağlama açışı ekleyerek yorumlayan ve “kınalıdır elleri / şirin şirin dilleri” kıtasını öne çıkaran büyük halk ozanımız kimdir?
Cevabı göster
Doğru cevap: Bozkırın Tezenesi Neşet Ertaş‘tır. Usta ozan, Elazığ tavrındaki bu eseri kendi kıvrak tezene vuruşları ve yanık bozlak açışıyla yeniden yorumlamıştır.
Kaynaklar
Bu seçkideki künye, yayın yılı ve eser bilgileri aşağıdaki birincil kültür-sanat, sinema, edebiyat ve müzik arşivlerinden doğrulanarak derlenmiştir:
Sık sorulan sorular
O Yar Gelir türküsü hangi yöreye aittir ve kaynak kişisi kimdir?
O Yar Gelir (O Yar Gelir Yazıya da Yabana) türküsü, Elazığ (Harput) yöresine ait köklü bir kürsübaşı eseridir. TRT Türk Halk Müziği arşiv kayıtlarında eserin kaynak kişileri olarak Harput musikisinin büyük ustaları Ruşen Aydeniz ve Enver Demirbağ yer almaktadır.
O Yar Gelir Yazıya da Yabana sözlerindeki ‘yazı’ ve ‘yaban’ ne demektir?
Anadolu Türkçesinde ve Harput ağzında “yazı” kelimesi düz ovayı, kırları ve bozkırı ifade eder. “Yaban” ise yerleşim yerlerinden uzak ıssız coğrafyayı, gurbeti ve el kapısını anlatır. Dizede sevgilinin gelişiyle ıssız ovanın ve gurbetin şenlendiği vurgulanır.
O Yar Gelir türküsünü en iyi yorumlayan sanatçılar kimlerdir?
Türkünün yöresel Harput tavrındaki en otantik icraları Enver Demirbağ, Paşa Demirbağ, Zülfü Demirbağ ve Mustafa Keser’e aittir. TRT koro tavrında Belkıs Akkale, Abdal ve bozlak tavrında Neşet Ertaş, arabesk ve şehirli hüzün yorumunda ise Müslüm Gürses esere unutulmaz kayıtlar kazandırmıştır.
O Yar Gelir türküsü hangi makamda ve kaç zamanlı usulde icra edilir?
Türkü, geleneksel olarak Uşşak makamında (bazı Anadolu varyantlarında Hüseyni dizisinde) ve 4/4’lük (dört zamanlı) yürük usulde icra edilir. Kürsübaşı meşklerinde genellikle eserin öncesinde serbest ritimli bir Uşşak hoyrat veya gazel okunur.
Neşet Ertaş’ın okuduğu O Yar Gelir ile Elazığ versiyonu arasındaki fark nedir?
Elazığ (Harput) versiyonu klarnet, cümbüş, ud ve bağlama eşliğinde klasik kürsübaşı usul kalıplarıyla ve ağırbaşlı bir şehir tavrıyla okunur. Neşet Ertaş’ın yorumu ise Orta Anadolu Abdal geleneğine uygun olarak yanık bir bağlama açışıyla başlar, kıvrak tezene vuruşlarıyla ilerler ve “O yar gelir kınalıdır elleri / Tatlı söyler şirin şirin dilleri” kıtasını ön plana çıkarır.